🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Burçak
Serbest metin
🌾 Kirsenne (Burçak / Vicia ervilia / Vicia palaestina)
Mahiyeti Hakkında: Bazıları dediler ki burçak bir haptır ki kroton tohumundan daha küçüktür, mercimek hacmindedir lakin yassı değildir belki köşelidir ve rengi boz ile sarılık arasındadır ve tadı maş ve mercimek gibi tadı olur ve onu sığır yer. Huziler zannettiler ki onun hapı ayva çekirdeğine benzer. Benim katımda burçak melik dedikleri haptır hususan yabanisi melik hapı olmak muhakkaktır. Ve onun rengi denildiği üzere sarılığa meyilli beyazdır ve bazı kere kızıl dahi olur. Dioskorides dedi ki burçak bir nevi küçük ottur ki yaprağı ince ve tohumu kapsüllerde olur.
Tabiatı Hakkında: Birinci dereceden ikinciye varıncaya kadar sıcak ve ikincide kurudur.
Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Açıcıdır ve temizleyici/yıkayıcıdır ve onun kötü hıltı vardır ve onun ıslahı acı bakla ıslahı gibidir ve onda beyaza meyilli olanların devalığı kızılın devalığından az olur. Ve iki kere pişirilse temizleyiciliği/yıkayıcılığı batıl olur topraklılığı baki olmakla, onda azıcık gıdalılık olur.
Zinet Hakkında: Beyaz leke ve siyah leke ve baras ve eserler üzere yakı iyidir ve rengi güzelleştirir. Ve ondan kavut edinilip ceviz miktarı zayıflamış olanlara verilse zayıflığı izale eder. Ve pişmişi soğuktan hasıl olan çatlağa ve kaşıntıya ve süt sivilcelerine faydalı olur.
Şişler ve Sivilceler Hakkında: Sertlikleri yumuşatır ve meme sertliğini dahi yumuşatır.
Çıban ve Yaralar Hakkında: Bal ile kullanılsa yaraları temizler/yıkar ve konak yarasına faydalı olur, eti ve uzvu öldüren yaraların sertliklerini yumuşatır, yılancığa ve bal peteği gibi delikli yaraya faydalı olur.
Göğüs Organları Hakkında: Meme sertliğine faydalı olur ve kalın/yoğun kıvamlı(galiz) nefesi ishal eder.
Boşaltım Organları Hakkında: Burçak yemesine idman kanı idrar ettiricidir idrar kuvveti hasebiyle ve tabiatı yumuşatır. Ve ne zaman sirke ile karıştırılıp içilse sidik zorluğuna faydalı olur ve kanlı basur ağrısını ve sancıyı sakin eder.
Zehirler Hakkında: Engerek ısırmasına şarap ile yakı olunur, kezalik kuduz köpek ve oruçlu insan ısırığına dahi şarap ile yakı olunur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Mahiyeti Hakkında: Bazıları dediler ki burçak bir haptır ki kroton tohumundan daha küçüktür, mercimek hacmindedir lakin yassı değildir belki köşelidir ve rengi boz ile sarılık arasındadır ve tadı maş ve mercimek gibi tadı olur ve onu sığır yer. Huziler zannettiler ki onun hapı ayva çekirdeğine benzer. Benim katımda burçak melik dedikleri haptır hususan yabanisi melik hapı olmak muhakkaktır. Ve onun rengi denildiği üzere sarılığa meyilli beyazdır ve bazı kere kızıl dahi olur. Dioskorides dedi ki burçak bir nevi küçük ottur ki yaprağı ince ve tohumu kapsüllerde olur.
Tabiatı Hakkında: Birinci dereceden ikinciye varıncaya kadar sıcak ve ikincide kurudur.
Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Açıcıdır ve temizleyici/yıkayıcıdır ve onun kötü hıltı vardır ve onun ıslahı acı bakla ıslahı gibidir ve onda beyaza meyilli olanların devalığı kızılın devalığından az olur. Ve iki kere pişirilse temizleyiciliği/yıkayıcılığı batıl olur topraklılığı baki olmakla, onda azıcık gıdalılık olur.
Zinet Hakkında: Beyaz leke ve siyah leke ve baras ve eserler üzere yakı iyidir ve rengi güzelleştirir. Ve ondan kavut edinilip ceviz miktarı zayıflamış olanlara verilse zayıflığı izale eder. Ve pişmişi soğuktan hasıl olan çatlağa ve kaşıntıya ve süt sivilcelerine faydalı olur.
Şişler ve Sivilceler Hakkında: Sertlikleri yumuşatır ve meme sertliğini dahi yumuşatır.
Çıban ve Yaralar Hakkında: Bal ile kullanılsa yaraları temizler/yıkar ve konak yarasına faydalı olur, eti ve uzvu öldüren yaraların sertliklerini yumuşatır, yılancığa ve bal peteği gibi delikli yaraya faydalı olur.
Göğüs Organları Hakkında: Meme sertliğine faydalı olur ve kalın/yoğun kıvamlı(galiz) nefesi ishal eder.
Boşaltım Organları Hakkında: Burçak yemesine idman kanı idrar ettiricidir idrar kuvveti hasebiyle ve tabiatı yumuşatır. Ve ne zaman sirke ile karıştırılıp içilse sidik zorluğuna faydalı olur ve kanlı basur ağrısını ve sancıyı sakin eder.
Zehirler Hakkında: Engerek ısırmasına şarap ile yakı olunur, kezalik kuduz köpek ve oruçlu insan ısırığına dahi şarap ile yakı olunur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
🌾 Kirsenne (Burçak / Vicia ervilia / Vicia palaestina)
El-Mâhiyyetü: Ba'zılar dediler ki kirsenne bir habbdur ki habbü'l-mülûkdan asgar olur, adese hacmindedür lâkin müfertah (yassı) degildür belki mudalla'dur (köşelidir) ve levni gubret (toz/boz) ile sufret (sarılık) arasındadur ve ta'mı mâş ve ades gibi ta'mı olur ve anı bakar (sığır) i'tilâf eder. Hûzîler zu'm eylediler ki anuñ habbı habb-ı sefercele (ayva çekirdeğine) beñzer. Benüm katımda kirsenne melik dedükleri habbdur husûsan berrîsi habbü'l-melik olmak mütehakkakdur. Ve anuñ levni denildügi üzere sufrete mâ'il ebyazdur ve ba'zı kerre ahmer dahı olur. Dîskûrîdûs dedi ki kirsenne bir nev' haşîşe-i sagîredür ki varakı dakîk ve bezri akmâ'da (kapsüllerde) olur. Et-Tab'ı: Derece-i ûlâda sâniyeye varıncaya kadar hârr ve sâniyede yâbisdür. El-Ef'âli ve’l-Havâssı: Müfettih ve câlîdür ve anuñ hılt-ı redîsi (kötü hıltı) vardur ve anuñ ıslâhı türmüsi ıslâh gibidür ve anda beyâza mâ'il olanlarıñ devâ'iyyeti ahmeriñ devâ'iyyetinden ekall (az) olur. Ve iki kerre tabh olınsa cilâsı bâtıl olur ardiyyeti bâkî olmakla, anda yesîr gızâ'iyyet olur. Ez-Zîneti: Behak ve kelef ve baras ve âsâr üzere tılâ ceyyiddür ve levni tahsîn eder. Ve andan sevîk ittihâz olınıp mikdâr-ı cevze (ceviz miktarı) mehzûl olanlara verilse hüzâli (zayıflığı) izâle eder. Ve tabîhi (pişmişi) berdden (soğuktan) hâdis olan şikâka ve hikkeye ve büsûr-ı lebeniyyeye nâfi' olur. El-Evrâmu ve'l-Büsûru: Salâbâti telyîn eder ve salâbet-i sedyi (meme sertliğini) dahı telyîn eder. El-Hurâcu ve'l-Kurûhu: Asel ile isti'mâl olınsa kurûhu tenkiye eder ve sa'feye nâfi' olur, lahmı ve uzvı imâte eden kurûhuñ salâbâtını telyîn eder, nâr-ı Fârisîye ve şehdiyyeye nâfi' olur. A'zâ'ü'ş-Sadrı: Salâbet-i sedye nâfi' olur ve nefs-i galîzi ishâl eder. A'zâ'ü'n-Nefz: Kirsenne tenâvülüne idmân mübevvil-i demdür kuvvet-i idrârı hasebiyle ve tabî'atı ıtlâk eder. Ve kaçan hall (sirke) ile lett olınıp (karıştırılıp) şürb olınsa usr-i bevle nâfi' olur ve zahîr ve magsı teskîn eder. Es-Sümûmu: Nehş-i ef'îye (engerek ısırmasına) şarâb ile dımâd olınur, kezâlik kelb-i kelîb (kuduz köpek) ve insân-ı sâ'im addasına (ısırığına) dahı şarâb ile dımâd olınur. [İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
El-Mâhiyyetü: Ba'zılar dediler ki kirsenne bir habbdur ki habbü'l-mülûkdan asgar olur, adese hacmindedür lâkin müfertah (yassı) degildür belki mudalla'dur (köşelidir) ve levni gubret (toz/boz) ile sufret (sarılık) arasındadur ve ta'mı mâş ve ades gibi ta'mı olur ve anı bakar (sığır) i'tilâf eder. Hûzîler zu'm eylediler ki anuñ habbı habb-ı sefercele (ayva çekirdeğine) beñzer. Benüm katımda kirsenne melik dedükleri habbdur husûsan berrîsi habbü'l-melik olmak mütehakkakdur. Ve anuñ levni denildügi üzere sufrete mâ'il ebyazdur ve ba'zı kerre ahmer dahı olur. Dîskûrîdûs dedi ki kirsenne bir nev' haşîşe-i sagîredür ki varakı dakîk ve bezri akmâ'da (kapsüllerde) olur. Et-Tab'ı: Derece-i ûlâda sâniyeye varıncaya kadar hârr ve sâniyede yâbisdür. El-Ef'âli ve’l-Havâssı: Müfettih ve câlîdür ve anuñ hılt-ı redîsi (kötü hıltı) vardur ve anuñ ıslâhı türmüsi ıslâh gibidür ve anda beyâza mâ'il olanlarıñ devâ'iyyeti ahmeriñ devâ'iyyetinden ekall (az) olur. Ve iki kerre tabh olınsa cilâsı bâtıl olur ardiyyeti bâkî olmakla, anda yesîr gızâ'iyyet olur. Ez-Zîneti: Behak ve kelef ve baras ve âsâr üzere tılâ ceyyiddür ve levni tahsîn eder. Ve andan sevîk ittihâz olınıp mikdâr-ı cevze (ceviz miktarı) mehzûl olanlara verilse hüzâli (zayıflığı) izâle eder. Ve tabîhi (pişmişi) berdden (soğuktan) hâdis olan şikâka ve hikkeye ve büsûr-ı lebeniyyeye nâfi' olur. El-Evrâmu ve'l-Büsûru: Salâbâti telyîn eder ve salâbet-i sedyi (meme sertliğini) dahı telyîn eder. El-Hurâcu ve'l-Kurûhu: Asel ile isti'mâl olınsa kurûhu tenkiye eder ve sa'feye nâfi' olur, lahmı ve uzvı imâte eden kurûhuñ salâbâtını telyîn eder, nâr-ı Fârisîye ve şehdiyyeye nâfi' olur. A'zâ'ü'ş-Sadrı: Salâbet-i sedye nâfi' olur ve nefs-i galîzi ishâl eder. A'zâ'ü'n-Nefz: Kirsenne tenâvülüne idmân mübevvil-i demdür kuvvet-i idrârı hasebiyle ve tabî'atı ıtlâk eder. Ve kaçan hall (sirke) ile lett olınıp (karıştırılıp) şürb olınsa usr-i bevle nâfi' olur ve zahîr ve magsı teskîn eder. Es-Sümûmu: Nehş-i ef'îye (engerek ısırmasına) şarâb ile dımâd olınur, kezâlik kelb-i kelîb (kuduz köpek) ve insân-ı sâ'im addasına (ısırığına) dahı şarâb ile dımâd olınur. [İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.