Kataf / Sermak (Atriplex Hortensis / Kara Pazı / Tuz Çalısı)
Atriplex hortensis, . Metinde geçen "kıyı bölgelerinde yetişen ve dikensiz avsece benzeyen bahrî nev'i" ise Atriplex halimus (Tuz Çalısı / Saltbush)

Sermak: Mahiyeti: Kataftır, yani Türk lisanı üzere sirken denmekle meşhur nebattır. Tabiatı: Birinci derecede soğuk ve nemlidir ve bazıları katında mutedildir.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Kataf: Mahiyeti: Sermaktır. Tabiatı: Üçüncü dereceye varıncaya kadar soğuk ve üçüncü derecede nemlidir. Havassı: Onun tohumunda Rufes'in görüşü üzere safra sahiplerine yumuşatıcı kuvvet vardır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Sermak tohumu: Pazı çeşidinin tohumudur ki kataf tohumu derler. Kaf babında kataf diye zikrolunur. Ama tohumunun tabiatı hararet ve kurulukta mutedildir ve birinci derecede kurudur. Bazıları yalnız sıcak derler. Yıkayıp cilalayıcı ve yumuşatıcıdır. En iyisi bostani çeşididir. Katafta beyan olunur. Sevda sahiplerine yumuşaklık verir. Ot ile verilirse müfittir, tıkanıklıkları açar ve tıkanıklıktan arız olan sarılığa(yerekân) fayda eder. Şerbet miktarı üç dirhemdir. Ama alt kısımlara zararlıdır, ancak şeker ve gül suyu ıslah eder. Altın sebzesi(baklatü'z-zehebiyye): Ispanaktır dediler. Ama bazıları sergin otu derler. İhtiyarat ve İbni Baytar'ın sözü kataf diye kaf babında zikrolunur.
Sermak: Türkçe sirken otu derler. Sermec, kataf ve kimar dahi derler. Kaf babında kataf diye zikrolunur.
Kataf: Kara pazıdır Türki; bazıları sergin dediler Türki; sermak Arabi ve Farisi; ermuvâliş Latin. Kataf dedikleri pazının bir çeşididir. Eğer pazı dedikleri silktir derlerse, gerçi pazıya silk derler ama o pazı ki pancar, yani çuğundur gibi olup çuğundurun köksüz olan çeşididir. Ama buna kara pazı derler, bunun yaprakları en iyisidir ve hastalara çoğunlukla bu çeşidini verirler. Kataf dört çeşit olur. Bir çeşidine deniz katafı derler ve iki çeşidi yabanidir ve bir çeşidi bostanidir, bu çeşidini ekip biçerler.
Tabiatı ikinci derecede soğuk ve nemlidir, bazıları soğukluğu birincidedir demişler. Birazcık yumuşatması vardır, tutuculuğu/büzücülüğü(kabız) yoktur. Muhammed Temimi'nin sözü üzere birincide soğuk, ikinci derecede nemlidir ve incelticiliği(mülattif) ve eriticiliği/çözücülüğü(tahlil) vardır. Şişlerin başlangıcında eğer yaprağını çiğ iken lapa eyleseler eritir/çözer(tahlil eder). Ve tohumunu şarapla içseler kusturur. İki dirhem tohumunu dereotu suyuyla ve o kadar şeker ile göze çekseler göz uyuzunu giderir. Ve hasılı kara pazının hassası yüreği yumuşatır, şişleri eritir/çözer, göğsü dahi yumuşatır ve tez hazmolur. Ama bazıları buna tabiatı ne hapseder ne de yumuşak eder dediler. Ama eğer tuz ve zeytinyağı katsalar ishal gibi eder ve sıcak ciğere, sıcak mizaçlılara gayet faydalıdır. Soğuk mizaçlılara zeytinyağı ile kavurup sıcak otları fazla koyalar. Eğer tohumunun iki dirhemini sıcak su ve bal ile içseler safra kusturur ve tohumu içteki ve dıştaki veremleri eritir/çözer. Eğer yaprağını dövüp kaşıntıya hamamda sürseler faydalıdır. Ve ipek elbiseleri ve kirli eşyaları bunun suyuyla yıkasalar güzel yıkanır. Eğer yabani çeşidinin yapraklarını kaynatıp doksan miskal suyundan kadın içse plasentayı(meşîmeyi), yani oğlan sonunu çıkarır. Eğer tohumunu bal şerbeti ile içseler mideye, sarılığa, sıcak ciğerlilere ve sıtmalılara faydalıdır. Eğer bal ve tuz ile yeseler boğaz şişlerine fayda eder ve mideyi arıtır. Ve tohumunu ezip bir buçuk dirhemini sirkencübin ile içseler iç veremlerini giderir ve eğer üç hafta içseler istiskaya(Ascites/Dropsy) fayda eder. Bunun yaprağının şerbeti hacet kadardır. Katı çok yeseler iç organları gevşetir, ancak hurma ve elma pekmezi ıslah eder. Eğer tohumunu ziyade yeseler alt kısımlara zarar eder, ama şeker ve gül suyu ıslah eder.
Sermak Yaprağı: Sergin, yani kataf otu yaprağıdır. Sin babında sermak diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Kutf: Sirken dedikleri lahanadır. Pişirip yeseler içini yumuşatır. Eğer yakı edip şişlere vursalar eritir/çözer(tahlil eder). Eğer tohumunu bal şerbeti ile içseler sarılığa(yerekân) fayda eder. Mideye, sıcak ciğerlere ve sıtma tutan kişilere iyidir. Eğer zeytinyağı ile pişirip yeseler, üzerine sıcak otlar saçalar, soğuk mizaçlı kişilere fayda eder. Eğer iki dirhemini bal ve sıcak suyla içseler safra kusturur. Eğer pişirip suyuna uyuz kişiler ellerini soksalar fayda eder. Eğer tohumunu şekerle beraber ezip göze sürme etseler gözdeki uyuzu giderir. Eğer bal ve tuzla karıştırıp yeseler boğaz şişine fayda eder, mideyi yıkayıp parlatır ve göğsü yumuşatır. Eğer tohumunu yumuşak dövüp bir buçuk dirhemini sirkencübin ile içerlerse içteki veremlere fayda eder. Eğer üç haftaya dek iki dirhemini içse istiskaya(Ascites/Dropsy) fayda eder. Eğer yaprağını kese eyleseler, hamamda gövdeye dürtseler kaşıntıyı giderir. Eğer kaynatıp suyuyla kirli ipekli elbiseleri yıkasalar açar. Eğer yabanisini devşirip tohumunu alsalar, altı dirhemini yüz yirmi dirhem suda yarı kalıncaya kadar kaynatıp kadına içirseler oğlan sonunu çıkarır, tecrübe edilmiştir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Kataf: Sermak dahi denir. Semizotu gibi bir ottur. Ancak bu ondan daha parlaktır. Yaprakları taze olur ve tohumu ağır ve sarıdır. Onda tuzluluk vardır. Sulu yerlerde bulunur ve yine ekerler. O, ikincide soğuk ve nemlidir. Tohumu mutedil ve birincide kurudur. Sıtmalı olanlara ve hastalıktan kalkanlara perhiz çorbası pişirirler. O, tıkanıklıkları açar; içte ve dışta olan şişleri yemek ve lapa eylemek ile yok eder. Dalağı ve iç organları şeker ile yok eder. Ve tohumu zekeri kaldırır hassası ile, zor idrarı damlatmakla çözer, bağırsak hararetini, böbrek zayıflığını, istiskayı(Ascites/Dropsy) ve sarılığı(yerekân) keza yok eder, zehirlerden kurtarır. Onun sebzesi pazıdan daha güzeldir. Diğerleri mideden tez inen olur, hıltları mutedil eder, kaşıntıyı, uyuzu ve diğer eserleri yok eder. Sıcak mizaçlı olana zararı vardır. Sirkencübin ıslah edicisidir. Böyledir lakin sabit değildir.
(Not: Sıcak mizaçlılara zararlı olması ya tohumundan bahsettiği içindir yada mütercim yazımı veya çevirmesi hatasıdır.)
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Kıtf: Fars lisanında sermak ve Türkide sirken dedikleri nebattır. Birkaç sınıftır: Yabani, bostani ve deniz kenarında olanı olur; uzanır, büyük nebattır. Yarpuz dedikleri nebat gibi yaprağı sarıya çalan yeşildir ve uzundur. Çiçeği dahi sarıya çalmaktadır. Tabiatı suludur. İkinci derecede soğuk ve nemlidir, soğukluğu rutubetinden azdır. Gerçi yelmeşikliği vardır lakin mideden tez iner. Zira eriticiliği/çözücülüğü(tahlil etmesi) vardır. Bu sebeple çıkması tez olur. Bostanisinin soğukluğu ve rutubeti yabani olandan ziyadedir. Sıkıntısı ve yaprağı sıcak şişlere ve yılancık dedikleri safravi şişe iyidir. Tohumunun tabiatı hararette itidal ve birinci derecede kuruluktur, yıkayıcılığı ve yumuşatması vardır, mideyi pak eder ve tıkanıklıkları açar. Bundan dolayı sarılığı(yerekân) giderir. İyisi bostanisidir ki ağır ola. Şerbet miktarı bir buçuk miskaldir. Şeker ve gül suyu ile kullanalar. Eğer yaprağını pişirip bir miktar zeytinyağı veyahut mürri katıp yeseler karnı yumuşatıp fesadı giderir. Tıkanıklıkları açmak için tohumundan içenlere evla budur ki bal şerbeti ile içeler. Yaprağı sıtmalı olanlara ve ciğerleri sıcak olanlara iyi gıdadır. Pişirmekten gayrı bu çeşitlere ıslaha ihtiyacı yoktur ve mizaçları soğuk olanlara ıslahı budur ki pancar ile pişirip ondan sonra sıcak otlardan katıp yiyeler. Böyle olunca mideye zararı ve yeller etmesi gider. Sadece ısıtıp yelleri gidermesi olmayan nesne ile yeseler aleti kıvama getirir. Tohumu kusturucu devalardandır. Çok kullanmak ile belki katleder. İshal edip tıkanıklıkları açmak için bal şerbeti ile ıslah edeler ve kusturmak için bal suyu ve sıcak su ile ıslah edip kullanalar. Eğer uyuzu ve kaşıntıyı onunla yıkasalar giderip pak eyleye, hususan evvela yaprağının suyu ile başlasalar iyi eder. Eğer tohumunu misli şeker ile dövüp ezip göze sürme gibi çekseler gözde olan uyuzu ve kaşıntıyı giderir. Dışarıda ve içeride olan bütün şişleri indirip gidermekte tohumundan ziyade tesir eder deva yoktur. Eğer tohumundan üç hafta miktarı zaman her gün iki dirhem miktarı içseler istiskayı(Ascites/Dropsy) giderir, şifa olur. Eğer hamamda yaprağıyla ovunsalar veyahut sıkıntısı ile sürünseler kaşıntıya ve hararete fayda eyleye. Eğer pişirip suyu ile ipekten olan kirli giysileri yıkasalar kirlerini ve yağını giderir, boyasını ve rengini gidermez. Eğer yabanisinin tohumundan üç dirhem miktarını bir rıtl su içinde ta yarısı kalıncaya dek pişirseler ve plasentası, yani oğlan sonu çıkmayıp içeride kalmış olan kadına içirseler düşürüp dışarı eyler, tecrübe edilmiştir. Bu babda mübalağa tesiri vardır. Ama deniz kıtfı ki Şam ehli ona mülûh derler, önceden avsec diye beyan olunan dikenli nebata benzer ama bunun dikeni yoktur ve yaprağı zeytin yaprağına benzer lakin bunun yaprağı iricedir, yani eli tırmalar; çorak yerlerde ve deniz kenarlarında biter. Önceden beyan olunan iki sınıftan yemek için dahi bu sınıf iyidir. Zira mideyi incitmez ve tabiatı sıcak ve nemlidir, onlara muhaliftir. Tazesini çiğ ve pişmiş yeseler erlik suyunu ve avrat sütünü ziyade eyleyip cimaya kuvvet verir. Lezzetinde bir miktar tuzluluk vardır. O sebeple yüreğe hafif olup mideden çıkması tez olur. Eğer kökünden iki dirhem miktarını bal şerbeti ile içseler karaca etlerde olan eziğe fayda eder, bağırsak ağrısını sakin eyler ve idrarı yürütür.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]