🧵 İbrişim, İpek, İpek Kurdu (İbrisîm / Harîr / Ebrîşüm)
İbrisim: Farsçadan Arapçalaştırılmıştır, Arapçası harir. İyisi sarısıdır ki yıkandığı vakit gayetle beyaz olur. Ve onun kurdu ak dut yaprağından gayrı bir şey yemez imiş. Sıcak ve mutedildir ilk derecede ya kuru ve nemlidir evvelki derecesinde. Adamın cildini tazelendirir. Ve onun giyilmesi bit(kehle) olmayı meneder. Ve çarpıntıyı(hafakânı) ve mide zayıflığını ve temel organları yemek ile meneder. Ve külü gözde olan yaraları ve yaşları göze çekmek ile meneder. Ve eğer külünü suya koyup ve kaşıntısı olan kimse onunla yıkansa halas olur. Ve devalarda kullanılmasının keyfiyeti odur ki: Makas ile doğrayıp cevherlerde ezeler yahut hal olunca pişireler ya bir çömlekte ki kapağı delikli ola yakalar yahut bakır tavanın üstünde yakalar. Ondan sonra kullanalalar. Ve eğer onun pişmişini şeker ile içseler midede tıkanmış olan şeyleri açar. Ve yanmışının böbreklere zararı vardır, asarun düzelticisidir. Ve şerbeti: Birden üçe değin. Ve bedeli: Üç kadarınca kırlangıç otu(mâmîrân) ve bedeni taze etmekte ketendir. Ve eğer ibrişimi saklasalar haftada bir kere çıkarıp havalandıralar ve nemli edeler. Ancak dokunmuş olana su serpmeyeler ki çürütür.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Harir: İpek ibrişim ve ibrisim dahi derler. Bunun iyisi hamıdır. Kalbi kuvvetli eyler ve ruhu ferah eyler. Ve harirden gömlek giyse bit olmayı meneder. Ve yürek oynamasını giderir. Bir dirhem içseler yanmışından(göyünmüşünden), yanmışının sureti budur ki, bir demir kabın içine koyalar, ağzını sıvayalar. Ufacık delikler koyalar. Yaktıktan(Göyündürdükten) sonra yıkayalar. Gözün kapağını dolduralar. Gözde olan çıbanlara fayda ede. Ve dahi yakmadan makasla ufak doğrasalar ezseler çok dövseler yahut kehribar ve mercan kökü ile ezseler çok dövseler çarpıntıyı(hafakânı) gidermeye iyi ola.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
İbrişim Elbisesi: Latif sıcaktır ibrişim mizacı / Semirtir bu teni zayıf(lâgar) olanı / Zayıf eyler deriyi kıl ilacı / Koy pamuk altına diktir giy onu.
[Nazmu't-Tabâyi]
İbrişim sıcak ve kurudur ilk derecede gönlü ferah eyler yüreği dimağı ciğeri kuvvetli eyler gövdeyi semirtir.
[Mebâhis-i Emrâz]
Mahiyeti Hakkında: İbrisim hayvan organının yani ipek kurdunun fazlası olur, kalbi ferahlatıcılardandır(müferrihât-ı kalbiyyedendir). Tabiatı Hakkında: İlk derecede sıcak ve yine ilk derecede kuru olur. Seçimi Hakkında: İbrisimin hamı efdaldir lakin madem ki boyanmış olmaya; pişmeyeni dahi kullanmak faydalı olur. Makas ile kesilenler, yanmışından evla olur. Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: İbrisimde hafifletme ve kurutma ve ferahlatma vardır, bilcümle bu fiiller ibrisimin hassasındandır. İbrisim babında tab ile olan nüshada bu levhalar dahi mezkurdur. Beslenme Organları Hakkında: İbrisim yaramaz sertliğe acılığı ve tabaklayıcılığı hasebiyle faydalı olur ve tabaklayıcılığı dahi hafifletmesi ve kurutması hasebiyledir ve bu fiilleri yakmadan işler. Ve kuruluğu mutedil olur. Ve bu fiilleri bir neviye mahsus olmaz, cemi ibrisim nevileri o fiilleri işler. Görme Organları Hakkında: İbrisimden sürme edinilse göze faydalı olup göz yaşını meneder ve gözde olan yiyici yarayı(kurhayı) kurutur, zira o sürme gözü besleyip semirtir. Ve ibrisimin mizacı mutedil olmak hasebiyle gözde olan kuruluğu tadil eder. Ve ibrisim ruhları takviye eden devalardan olur ve mideyi dahi takviye eder, o takviye hasebiyle mide yemekte ziyade tasarruf eder. Ve ibrisimin bu fiilleri işlemek için belirli bir vezni yoktur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
İbrisim: İbrişimdir Türkçede; şadya Süryanicede; metaksi Rumcada; buyi Yunancada; seda İtalyancada. Alası ham ola ve pak ola ve mülayim ola. Tabiatı hararet ve soğuklukta mutedildir. Bazıları ilk derecede sıcak ve kurudur derler. Huri'nin sözü ilk derecede sıcak ve nemlidir. Balgam ve kara safrayı(sevdayı) pak eder, bedeni semirtir ve kuvvet verir ve hüznü ve gamı zail edip kalbe kuvvet ve ferah verir, zihni keskin ve gözü ruşen eder. Büyük macunlara koysalar gayet münasiptir, ancak ballı macunlara zamm etseler dahi münasiptir. Ve cinsel münasebeti ziyade ettirip tam ereksiyon(nu'ût-ı tâmm) getirir. Tam ereksiyon demek erkek uzvu gelmeye derler. Ve meniyi ziyade eder. Bunu macunlara yaktıktan sonra korlar yahut makas ile kırkılmış ola. Yanmasının sanatı sedef yanması gibidir. İnşallahü teala sad babında sedef sanatında beyan oluna. Ve makasla kırkılmış dahi latiftir, zira daha kuvvetli olur. Eğer yanmış kullansalar gayet ferahlatıcıdır ve çarpıntıya faydalıdır. Ve harirden gömlek giyseler sıcaklığı pamuktan azdır ve mutedildir ve bedende bit eylemez. Ve yanmış hariri yıkadıktan sonra göz kapaklarına bolca koysalar göz çıbanlarına fayda eder. Ve yanmışı yahut makasla hurda kırkıp ondan muhkem ezip inci ve kehribar ve mercan kökü ile ezip macun eyleseler çarpıntı hastalığını gidermeye gayet muvafıktır. Yalnız ibrişimin şerbet miktarı bir dirhemdir. Takvim sahibinin sözü hararetli mizaca ve mideye zarar eder, ancak ışkın veya ağaç kavunu dibi ıslah eder. Bunun bedeli vezni kadar sümbül ve badem vezni kadar ağaç kavunudur. Harabe: İbrişim ismidir ve bazıları yüne dahi demişler. İpek Kurdu(Dûdü’l-kazzâ): İbrişim kurdudur. Henüz ipek kurdu diye zikrolundu.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
İbrisim Şarabı: İbn Zühriyye'ye mensuptur. İstiskaya ve ciğer zayıflığına ve tıkanıklıklara ve cinsel güç zayıflığına faydalıdır. Ve sanatı: Hariri bir suda ki demiri onda söndürmüş olalar, on kere ıslatalar bir haftaya değin, sonra haririn her iki vakiyyesine ve on rıtl suya dört dirhem damla sakızı salsınlar. Ve havlıcan, karanfil her birinden üç dirhem, safran, eğir kökü her birinden iki dirhem. Ve kaynatıp üçte ikisi gidince sonra safi ve pelte edeler.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
İbrişim dedikleri meşhur nesne tabiatı hararet ve soğuklukta mutedildir balgamı ve kara safrayı(sevdayı) pak eder ve bedeni semirtir ve kuvvet verir ve hüznü ve gamı zail edip kalbe kuvvet ve ferah verir, zihni keskin ve gözü ruşen eder, cinsel münasebeti ziyade eder ve çarpıntıyı giderir. İbrişimin şerbet miktarı bir dirhemdir cinsel münasebeti ziyade edip tam ereksiyon getirir. İpek kurdu ibrişim kurdudur. Eğer kurutup üç dirhem buğday otu ile birkaç gün birbiri ardınca içseler bedeni semirtir ve rengini ala ve cilalı eder. Eğer bu kurdun kurusundan bir danesini erguvani bez içinde kendinde taşısa sıtma hastalığı zail ola.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]