Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🫙 Yağlar 🫙

Menengiç Yağı

Serbest metin
Dühnü'l-butm: Meneviş yağıdır. Defne yağı çıkar gibi çıkar. Eğer içseler kavukta ve böbrekte olan taşları arıtır. Felce ve yüz felcine(lakveye) ve soğuk azaya ve eklemlere ve arka ve yan başı ağrısına fayda ede hamamda ve güneşte dürtseler. Ve soğuk mideleri kızdırır, ve hazmı kavi eyler mideye dürtseler ve soğuk böbreği kızdıra. Ve tıkanıklıklarını(süddelerini) açar içseler ve sürseler. Gayet tecrübe edilmiştir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Dühnü'l-butm: Çitlembik(Habbetü'l-hazrâ) dedikleri yağlıca daneler yağı. Eğer danenin içinden çıkarılmış olursa badem yağı çıkardıkları gibi o yağ ısıtıcı ve hıltları Hafif(latif) edici olur.
Eğer ağacının yapraklarından ve taze ve yumuşak budaklarından çıkarılmış olursa ısıtmasından gayrı tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) dahi olur.
Evvelki(çekirdeğinen soğuk sıkım olan) yağdan içmekle böbrekte ve kavukta olan taşları eritip/çözüp çıkarır ve yağlanmakla mecalsizliğe fayda eder ve mecalsizliğe müteallık merhemlere girer. Felç ve yüz felci marazlarına fayda eder. Azadan soğukluğu defeder. Eğer münasip koyu nesneye damlatıp içseler dizler ve uyluklar ve arka ağrılarını iyi ede. Kezalik hamamda veyahut güneşte yağlansalar fayda ede. Eğer bu yağla mideyi yağlasalar fayda ede, hazmı kavi ola, içmekle ve yağlanmakla böbrekleri ısıtır ve tıkanıklıkları açar ve cimaya tahrik eder. Şerbet miktarı üç dirheme kadardır ama bu yağ susatır, susatmasını Hint tebaşiri(tabâşîr-i hindî) defeder.
Ama ikinci yağ(Ağacının dal ve yapraklarından, muhtemelen maserasyon ile yapılan yağ) ekser hassası ve faydası gül hassası ve faydası gibidir ama bunun ısıtması ziyadedir. Bazı kimselerde terlemeyi meneder ve sıkıp büzmesiyle ishal eder ve zarar etmez.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]

Not: Nizam'daki meneviş yağı, Ma la yesa'da tarif edilen ikinci, yani yaprak ve dallarından yapılan yağ kastediliyor olsa gerektir. Zira diğer bütün kaynakların verdiği bilgilerin işaret ettiği budur, çitlembik taneleri (soğuk sıkım yağı) değil.
Dühnü'l-butm: Meneviş yağıdır ki büyük meneviş ve aşlama meneviş derler. Şam fıstığına benzer, dahi yuvarlak ve büyük olur. Tabiatı gül yağı gibi soğutucudur ve tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) vardır. Defne yağı gibi ve çitlembik(habbetü'l-hazrâ) yağı gibi çıkarırlar.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]


Meneviş zamkının(Zamk-ı butmun) ruhunu ve yağını çıkarmasının beyanındadır. Yolu odur ki meneviş zamkı iki yüz dirhem alırsın bir imbik kabına(kar'aya) koysun ve üzerine kendi kadar su, iki avuç kum koysun sonra damıtırsın ruhu çıkar, sonra ateşi kavi edip yağı çıkar ve ruhu yağından ayırırsın; bildiğin gibi bu minval üzere mastaki yağı ve ruhu çıkar.
[Gayetü'l-Münteha]

Erişim kontrol ediliyor…

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

Dühnü'l-butm: Meneviş yagıdur ki büyük meneviş ve aşlama meneviş derler. Şâm fıstukına beñzer, dahı degirmi ve büyük olur. Fârisîde revgan-ı ban derler. Tabî'atı gül yagı gibi müberriddür ve kabzı vardur. Defne yagı gibi ve habbetü'l-hazrâ yagı gibi çıkarurlar. Mürekkebâta mürâca'at lâzım degildür.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.