Böcekler / Zehirli Hayvanlar / Isırılmalar / Sokulmalar
Bit, Kehle ve Pireden Kurtulma Yöntemleri
Serbest metin
Bit, Kehle ve Pireden Kurtulma Yöntemleri
Kehle: Bit demektir.(Pediculus spp.)
Eğer şahtereyi sarı halile ile dövüp birbirine dahil edip suyla başını yıkasa, bitini kıra. Eğer tilkinin iç yağını hamamda gövdesine sürse, esbabına cidden bit düşmeye. Eğer turuncu buğday ve arpa arasına koya, bit düşmeye. Eğer turbu dövüp ve sıkıp suyunu alıp üç gün sabah sabah suyunu içip ve hem yese, biti olmaya.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Kehle: Bunun çokluğu zinete halel verici ve nefret mucibi olduğu için zinet bölümünde zikredilmektedir.
Ama marazlardan sayılması balgami nemden/yaşlıktan hasıl olduğu içindir). Bunun meydana gelmesi nemden/yaşlıktandır ki onda azıcık hararet ola ama o hararet eritecek/çözecek(tahlîl edecek) kadar olmaya, o yaşlık salih ve kabil ola. Kehlenin maddesi nem/yaşlıktır. (Derkenar: onun için cüzzamlılarda olmaz kuruluğu sebebiyle.) O hararet sebebi ile kehlenin hayatına öylece mahrum olmaz o hayat verenden ve o yaşlık olduğu için deri yakınında hareket eder gözeneklerden çıkar. Kâh(bazen) çok olur maddesi çok olduğu için o kadar ki iştah düşer ve renk sarı olur kan az olduğu için bedende ve kehle kanı emdiği için. Ve kâh kehle hasıl olur bir anda. Bu meydana gelme tarikiyle olandır yumurtasından olan değildir. Zira o zamanla adım adım olur. (Derkenar: Musannif demiş: Ben bir kimse gördüm, bedeninde kehle yok iken bir saatten daha az zamanda kehleler zahir olup kaftanından oturduğu hasır üzerine dağıldı.)
İLACI
Balgam ile paklık daima kılınmak ile deri yakınında yaşlığın izalesi için dahi tuzlu sulu hamama girmektir, zira tuzlu su kehle olma yeteneğini o alandan giderir, ondan sonra tatlı sulu hamama girmektir. (Derkenar: Ta ki tuzlu su gözenekleri tutmayıp tatlı su onu izale ede.)Ve kaftanlarını değişmektir her az zamanda. İpek elbise giymektir. Zira bu(ipek giymek) kehle meydana gelmesine manidir kendisinde bulunan özel hassasıyla. Ne zaman sarımsak içse kaynamış yarpuz suyu ile katleder kehleyi. Şol devadır ki kurutucudur yaşlığı ve eritici/çözücüdür(muhallildür) onu ve emip çekicidir gözeneklerde olanı ve bu şol devadır ki onda zehirlilik ola. Zikrolunan bu devalar kullanılmalıdır yalnız başına ya da hep beraber zeytinyağı ile. Kâh ihtiyaç olur civaya. Civanın kehle kovması özel hassasıyladır ve bu, yaramazdır. (Derkenar: Onun için cıvayı acı yağ ile katledip kehle üşüşen kimsenin bazı organlarına sürerler ama yufka yerlerine ve kalbe ve karaciğere yakın organlarına sürmezler). Zira felç ve titreme hastalıklarını meydana getirir ve layıktır civayı uzak tutmak temel organlardan.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Eğer koyunun ödünü hamamda gövdesine sürseler esbabına bit düşmeye. Eğer üzerliği yumuşak dövüp bir miktar şırlağan yağıyla kaynatıp cümle bedenine baştan ayağa varıncaya kadar sürseler asla bit kalmayıp kırıla. Eğer çuğunduru kaynatıp saçına suyunu saçsalar başta olan sirke ve bit kırılıp defola. Eğer turuncu arpa buğday içine kosalar ona bit düşmeye.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Bürgûs: Piredir.
Kaml: Arapça. Kehledir Türkçe; bit Türkçe; bidôkî Frenkçe; kamlatâ Süryanice. Eğer bir kimse başından bir kehleyi tutup bir delik bakla içine koyup dört günde bir tutan sıtma sahibine yedirseler şifa bula. Ve pireye dahi Arapta bürgûs derler. Yedi tane pireyi gök bez ile götürseler kezalik dört günde bir tutan sıtmaya faydalıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Kaml: İtlak olundukta murat, insanda tevellüt eden bittir. Bedenin kuvveti ve çürüklüğü onu harice çıkarır. Ve hassalarındandır ki ne zaman ki insan ölmeye yakın olsa kaçar. Ve eğer bir tanesini bir hamile kadın avcu içine kosalar ve üzerine sütü sağalar eğer yürür ise o cenin, erkektir. Ve öyle olmazsa dişidir. Ve eğer zekerin deliğine dahil eyleseler idrarın tutukluğunu zail eder ve bu tecrübe edilmiştir. Ve bundan gayrı faydası olup böbrekler yarası gibilere. Ve onun sözü muhal olmaya yakındır.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Kaml: Kehledir. İtlak olundukta insan kehlesi murat olunur. Eğer bir veyahut iki kehleyi bir tane bakla deliği içine dört günde bir tutan sıtmalıya yani üç dört günde bir tutan sıtmalıya içirseler fayda eyleye, tecrübe edilmiştir. Eğer çok kehle cem edip sonra kaynatıp tutkal etseler ziyade tutucu ve kuvvetli tutkal ola. Bazıları derler yemekte hasıl olan kehle idrar yollarında olan taşları ufaklayıp akciğerde olan çıbanları iyi eder, şol veçhile ki bal ile yarım dirhem miktarını içeler.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Eğer bala maden tuzu katıp başa dürtseler biti gidere.
[Kitab-ı Tıbb]
Kehle: Bit demektir.(Pediculus spp.)
Eğer şahtereyi sarı halile ile dövüp birbirine dahil edip suyla başını yıkasa, bitini kıra. Eğer tilkinin iç yağını hamamda gövdesine sürse, esbabına cidden bit düşmeye. Eğer turuncu buğday ve arpa arasına koya, bit düşmeye. Eğer turbu dövüp ve sıkıp suyunu alıp üç gün sabah sabah suyunu içip ve hem yese, biti olmaya.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Kehle: Bunun çokluğu zinete halel verici ve nefret mucibi olduğu için zinet bölümünde zikredilmektedir.
Ama marazlardan sayılması balgami nemden/yaşlıktan hasıl olduğu içindir). Bunun meydana gelmesi nemden/yaşlıktandır ki onda azıcık hararet ola ama o hararet eritecek/çözecek(tahlîl edecek) kadar olmaya, o yaşlık salih ve kabil ola. Kehlenin maddesi nem/yaşlıktır. (Derkenar: onun için cüzzamlılarda olmaz kuruluğu sebebiyle.) O hararet sebebi ile kehlenin hayatına öylece mahrum olmaz o hayat verenden ve o yaşlık olduğu için deri yakınında hareket eder gözeneklerden çıkar. Kâh(bazen) çok olur maddesi çok olduğu için o kadar ki iştah düşer ve renk sarı olur kan az olduğu için bedende ve kehle kanı emdiği için. Ve kâh kehle hasıl olur bir anda. Bu meydana gelme tarikiyle olandır yumurtasından olan değildir. Zira o zamanla adım adım olur. (Derkenar: Musannif demiş: Ben bir kimse gördüm, bedeninde kehle yok iken bir saatten daha az zamanda kehleler zahir olup kaftanından oturduğu hasır üzerine dağıldı.)
İLACI
Balgam ile paklık daima kılınmak ile deri yakınında yaşlığın izalesi için dahi tuzlu sulu hamama girmektir, zira tuzlu su kehle olma yeteneğini o alandan giderir, ondan sonra tatlı sulu hamama girmektir. (Derkenar: Ta ki tuzlu su gözenekleri tutmayıp tatlı su onu izale ede.)Ve kaftanlarını değişmektir her az zamanda. İpek elbise giymektir. Zira bu(ipek giymek) kehle meydana gelmesine manidir kendisinde bulunan özel hassasıyla. Ne zaman sarımsak içse kaynamış yarpuz suyu ile katleder kehleyi. Şol devadır ki kurutucudur yaşlığı ve eritici/çözücüdür(muhallildür) onu ve emip çekicidir gözeneklerde olanı ve bu şol devadır ki onda zehirlilik ola. Zikrolunan bu devalar kullanılmalıdır yalnız başına ya da hep beraber zeytinyağı ile. Kâh ihtiyaç olur civaya. Civanın kehle kovması özel hassasıyladır ve bu, yaramazdır. (Derkenar: Onun için cıvayı acı yağ ile katledip kehle üşüşen kimsenin bazı organlarına sürerler ama yufka yerlerine ve kalbe ve karaciğere yakın organlarına sürmezler). Zira felç ve titreme hastalıklarını meydana getirir ve layıktır civayı uzak tutmak temel organlardan.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Eğer koyunun ödünü hamamda gövdesine sürseler esbabına bit düşmeye. Eğer üzerliği yumuşak dövüp bir miktar şırlağan yağıyla kaynatıp cümle bedenine baştan ayağa varıncaya kadar sürseler asla bit kalmayıp kırıla. Eğer çuğunduru kaynatıp saçına suyunu saçsalar başta olan sirke ve bit kırılıp defola. Eğer turuncu arpa buğday içine kosalar ona bit düşmeye.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Bürgûs: Piredir.
Kaml: Arapça. Kehledir Türkçe; bit Türkçe; bidôkî Frenkçe; kamlatâ Süryanice. Eğer bir kimse başından bir kehleyi tutup bir delik bakla içine koyup dört günde bir tutan sıtma sahibine yedirseler şifa bula. Ve pireye dahi Arapta bürgûs derler. Yedi tane pireyi gök bez ile götürseler kezalik dört günde bir tutan sıtmaya faydalıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Kaml: İtlak olundukta murat, insanda tevellüt eden bittir. Bedenin kuvveti ve çürüklüğü onu harice çıkarır. Ve hassalarındandır ki ne zaman ki insan ölmeye yakın olsa kaçar. Ve eğer bir tanesini bir hamile kadın avcu içine kosalar ve üzerine sütü sağalar eğer yürür ise o cenin, erkektir. Ve öyle olmazsa dişidir. Ve eğer zekerin deliğine dahil eyleseler idrarın tutukluğunu zail eder ve bu tecrübe edilmiştir. Ve bundan gayrı faydası olup böbrekler yarası gibilere. Ve onun sözü muhal olmaya yakındır.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Kaml: Kehledir. İtlak olundukta insan kehlesi murat olunur. Eğer bir veyahut iki kehleyi bir tane bakla deliği içine dört günde bir tutan sıtmalıya yani üç dört günde bir tutan sıtmalıya içirseler fayda eyleye, tecrübe edilmiştir. Eğer çok kehle cem edip sonra kaynatıp tutkal etseler ziyade tutucu ve kuvvetli tutkal ola. Bazıları derler yemekte hasıl olan kehle idrar yollarında olan taşları ufaklayıp akciğerde olan çıbanları iyi eder, şol veçhile ki bal ile yarım dirhem miktarını içeler.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Eğer bala maden tuzu katıp başa dürtseler biti gidere.
[Kitab-ı Tıbb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Bit, Kehle ve Pireden Kurtulma Yöntemleri
Eger şâhtereyi saru helîle ile dögüp birbirine dâhil edüp suyla başın yusa, bitin kıra. Eger tilkünüñ iç yağın hammâmda gövdesine sürse, esbâbına cidden bit düşmeye. Eger tûruncı buğday ve arpa arasına koya, bit düşmeye. Eger turbı dögüp ve sıkup suyın alup üç gün sabâh sabâh suyın içüp ve hem yese, biti olmaya.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Eger şâhtereyi saru helîle ile dögüp birbirine dâhil edüp suyla başın yusa, bitin kıra. Eger tilkünüñ iç yağın hammâmda gövdesine sürse, esbâbına cidden bit düşmeye. Eger tûruncı buğday ve arpa arasına koya, bit düşmeye. Eger turbı dögüp ve sıkup suyın alup üç gün sabâh sabâh suyın içüp ve hem yese, biti olmaya.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
