Su Sığırı (Camus / Câmûs)

Dahi o beden için su sığırı başında bir kurt çıkar. O kurdu alıp her kim başında götürürse uyku uyumaya.
[Havabi - Risâle fi't-Tıb]

Câmûs: Su sığırıdır. Tombay dahi derler. Farsçada gav-miş ve Rumiler vuvali ve Frenkler bufalo ve İspanyollar bufaloz derler. Camus ömründe uyumaz, zira Acayib-i Mahlukat’ta resmedildiği üzere (musavverde) camusun dimağında yani beyninde kurt vardır, asla camusa uyku yoktur, zira her daim(her bar) hareket üzeredir, der. Eğerçi gözünü kapar ve ancak uyku gelmez. Her kim o kurdu götürse asla uyku gelmez ve uyumak kabil değildir. Ve camusun boynuzu sair öküzler boynuzundan yumuşak olur. Ve aslan, camusun boynuzu harp aletidir diye kaçar derler, ama ekser manzarası heybetli(mühibü'l-manzar) olduğu için karşı durmaz derler. O ecilden aslan birkaç çeşit et ve av(şikar) bulsa camus kuvvetli hasmı(hasm-ı kavisi) olmakla gayrı etleri(lühumı) yemeyip camus etini yer. Ve Arapçada bakka derler ve Türkçede üvez derler bir büyük sinek vardır, gayrı hayvana yapışır, buna varmaz derler. Ve bazı vilayette o üvez sineğinin çokluğundan(kesretinden) yaz günlerinde at ve katır yürümek kabil olmayıp camusa semer ve eyer(eger) peyda edip kendileri ve mallarını(meta'larını) camusa yüklerler(tahmil ederler) imiş. Eğer camus etini çok yeseler ağız kokusu getirip bit(kehle) iras eder. Baki ahvali lam babında camus eti(lahm-ı camus) diye zikroluna. Bunun yağını tuzla karıştırıp(barasa) ve lekeye(kelefe) ve uyuza(cerebe) sürseler giderir. Ve tırnağını yakıp ezip(sahk edip) şarapla sara zahmetine içirseler ve kökünü zeytinyağı(zeyt) ile sıracaya(hanazire) ve saçkırana(da'ü's-sa'lebe) sürseler faydalıdır.
Camus eti(Lahmü'l-camus): Su sığırı etidir. Farsçada guşt-ı gav-miş derler. Etlerin yoğunudur(galizidir) ve yaramaz keymusu vardır, midede ağır(sakil) olur. Tabiatı soğuk ve kurudur. Deve kuşu ve kartal eti gibidir. Eğer su sığırı etini yeseler ağız kokusu getire. Ama buzağısı ki süt emen(südam) ola, gayet küçük ola, kebap eyleseler zararı azdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Câmûs: Su sığırıdır. Eti begayet yoğundur(galizdir). Midede çok yatar. Ve geç hazmolur. Eğer su sığırı etini pişirseler gece sabaha(erteye) dek koysalar çömlek içinde çömlek gibi canavar ola, yüzü üstüne yürür gibi. Eğer toynağını yaksalar(göyündürseler) ezip(sahk edip) içseler uçuğa fayda ede. Eğer zeytinyağıyla(zeytle) karıştırıp sıracaya(hanazire) sürseler(dürtseler) ve saçkırana(daü’s-sa'lebe) sürseler begayet fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Câmûs: Su sığırı. Sığırın bir çeşididir lakin ondan daha yoğundur(ağlezdir) ve çoğunlukla(aglebi) siyah olur. Ve onun eti sığırdan daha soğuk(ebred) ve daha kurudur(eybesdir). Ve hassalarındandır ki kırk gün(erbainiyye) müddetinde soğuk suya girmez. Ve onun erkeği kız kardeşine ve halasına ve sair mahremlerine ademoğlu gibi cima eylemez. Ve eti zahmet(kede) ve riyazet ashabına ve demeviyyeye faydalıdır ve sevda tevellüt eder(meydana getirir). Ve eklemlere(mefasıla) dahi zararı vardır. Tarçın(Darçini) onun ıslah edicisidir(muslihidir). Ve etini iyice pişirip(müherra edip) sirkencübini ona tabi edeler. Ve kılı ve boynuzlarının dumanı(duhanı) yılanları kaçırır ve tırnaklarının külü yaraları ve giciği(hıkkeyi) kurutur. Ve bir kavilde demişler topuklarının külü içmek ile ferahlatıcıdır(müferrihdir). Ve bazılarından menkuldür ki deryada bir hayvan vardır ve sığır gibidir. Ona dahi camus derler. Mezkur olan hassalar onda dahi vardır.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Câmûs: Su sığırıdır. Camus, sair sığırın bir sınıfıdır. Bazıları demişler derya sığırıdır. Kitap sahibi der ki: Kendisine itimat edilen(Mu'temedün aleyh) kimse bana haber verdi ki Zenc Deryası’nda su sığırını görüp deryadan dışarı(taşra) çıkar ve tatlı derelere girer ve kenarlarında otlar. Bir canipten bir nesne hareketini işitince suya girer. Camus eti bütünüyle(cemian) etlerden daha yoğundur(galizraktır) ve geç sinicidir, mideye ağırdır. Bazıları demişler tabiatı soğuk ve kurudur ama bu kelam galattır belki etlerin çoğuna nispet ile sıcak ve kurudur. Bazıları demişler eğer camus etini çömlek içinde pişirip ve içinde koyup ekşitip örtseler çömlek şeklinde bir büyük hayvan hasıl ola. Camus eti zayıf olan midelere ve rahatlık(huzur) ile büyümüş olan bedenlere zarar eder. Islahı budur ki pişerken bir miktar dövülmüş kavun kabuğu katıp iyice pişinceye(müherra olunca) dek pişireler ve sirke ve murri ve frengi kimyonu(keravya) ve tarçın(darçini) ile yiyeler ve yemekten evvel ve hazma yakın zamanlarda riyazet yani hareket edeler. Eğer camus tırnağını yakıp ve dövüp üç dirhem miktarını içseler saraya fayda(nef') eyleye. Eğer külünü zeytinyağı(zeyt) ile karıştırsalar sıraca(hanazir) dedikleri çıbanlara ve saçkıran(da'ü's-sa'leb) olan yere sirke ile sürseler(tıla etseler) fayda(nef') eyleye. Eğer topuğunu yakıp ve ezip bal(asel) ile içseler yüreğe ferah vere ve bedeni semirte ve ciğere kuvvet vere. Eğer göze çekseler göz nurunu keskin eyleye. Şerbet miktarı üç miskaldir.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]