Kalye-i Misk (Misk Kedisi Salgısı / Zebâd)

Kalye-Misk, Farsçada zebâde denilen misk kedisinin gerisidir. Alınıp terbiye edilir. Kokusu güzeldir. Tabiatı üçüncü derecede sıcaktır. Yaşlık ve kurulukta orta derecededir. Kokusunu sürünmek soğuk baş ağrısı, migren ve nezleye faydalıdır. Bir kıratı ferahlatıcı şarabıyla içilirse hafakanı giderir ve kalbin zayıflığına yararlıdır. Bir dirhemi safran ve semiz tavuk suyu ile doğumu yakın olan kadına içirilirse doğumu kolay olur. Yalnız kendisi fitil yapılıp kulağa konursa ağrısını keser.
[Neşâtî Yağı]

Zebâd: Misk kalyesidir. Misk kedisinin kiridir, meşhurdur. Sonra terbiye ederler, kokusu güzel olur. Latincede zânbâtî derler. Tabiatı üçüncü derecede sıcaktır ve nemlilik ile kurulukta mutedildir. Bunun koklanması ve sürünmesi soğuk baş ağrısına, migren ağrılarına ve nezleye faydalıdır. Bundan bir kırat miktarını ferahlatıcı şarapla içseler hafakanı yok eder ve kalp zayıflığına faydalıdır. Ve bir dirhemini safranla ve semiz tavuk ile doğuma yakın kadına içirseler kolay doğum ede. Ve yalnız zebâdı kulak ağrısı için kulağa fitil edip koyalar. Ve deryada pine derler büyük sedef gibi bir nesne olur, içinde saçı olur, o saçı alıp zebâda bulaştırıp ağrıyan kulağa sokalar, ağrısını sakin eder ve içinde olan irini pak eder.
Gâliye-i müşk: Misk kalyesi derler bir hoş kokulu nesnedir, terkiptir. Süryanice fîgûliyûc derler. Minhac iyi terkip etmiştir. Şeyhürreis'in sözü üzere ban yağıyla ve Mısır menekşesi dedikleri sarı şebboy yağıyla ki ona hîrî derler, eğer kulağa damlatsalar ağrılarını giderir ve eğer koklasalar saraya(epilepsi) ve soğuk baş ağrısına faydalıdır ve kalbe kuvvet ve ferah verir. Eğer kadın götürse (vajinal fitil veya lavman yoluyla) rahim ağrılarına ve sert şişlere fayda eder, adeti yürütür ve rahmi arıtır, gebe kalmaya faydalıdır. Ve şarapla içseler gayet sarhoş eder. Ve bir çeşidine dahi gâliye-i mansûre derler, kıl karartır. Ve gâliye birkaç çeşit dahi olur. Bir çeşidi vardır, sâkıtatü’r-rîh gâliyesi derler ve bir çeşidi dahi vardır zînet-i arûs içindir ve bir çeşidi vardır esrârü’l-mahzûne derler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Zübâd [Zebâd]: Misk kalyesidir. Eğer çıbanlara dürtseler kurutur. Ağrısını sakin eder. Ve nezlesi olan koklasa fayda ede. Eğer bir dirhemini beraber safranla semiz tavuk çorbasına katıp doğurmayan kadınlar içse tez doğura. Eğer bir kıratını on iki dirhem şaraba katıp içseler hafakanı gidere. Yüreği kuvvetli ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Zebâd: Bir hayvanın teridir ki yaban kedisine benzer, siyah ile beyaz arasındadır. Makdişem dedikleri yerdedir ki Habeşistan vilayetindendir ki onda çok bulunur. İyi otlardan otlar. Ve ona taze sümbül yedirirler. Ve demir kafeslerde kordurlar. Ve onunla oynarlar. İki butları arasında meme gibi etler vardır. Ondan çıkar. Alırlar. Ve bu hayvan galiba yaşamaz, ancak sıcak beldelerde. Habeşistan ve Çin etrafı gibi yerlerde. Ve iyisi Hint etrafında Sumatra dedikleri yerlerde olanıdır. Ve yeryüzü çok olan beldelerde Rum gibi yerlerde yaşamaz. Ve bazen mutedil vilayetlere naklederler, Mısır gibi yerlere. Ve ne zaman ki bir yıldan tecavüz eylese ondan tutulan zebâdın kokusu az olur. Ve zebâd çeşitlerinin en iyisi Sumatra olanıdır ki siyah ve kızıllığa çalan ola. Ve beyaz olanı kötüdür. Ve iyisi içinde mevcut olan sinek gibi kızıl böcek ile bilinir. Ve ne zaman ki ele sürüp yıkasalar kokusu gitmeye. Ve onu mastika ve bazı kokusu iyi olan şeylere karıştırırlar. Zikrolunan şeyler ile fark olunur. Ve o, sıcaktır üçüncüde ve nemlidir birincide ya mutedildir. Ne zaman ki şarap ile içseler bulantıyı, hafakanı ve ağız ağrısını yok eder ve safran ile vesveseyi, cinneti, ürkmeyi ve melankoliyi defeder ve gayetle ferah getirir, zihni ve duyuları kuvvetli eder, doğumu kolay eder. Ve bu tecrübe edilmiştir. Ve eğer şişlere ve çıbanlara sürseler yetiştirir ve yaraları etlendirir ve yaraları yok eder. Ve ne zaman ki acı badem yağına koysalar ve kulağa damlatsalar sağırlığı yok eder ve işitmeyi kuvvetli eder ve kulağı ağrılardan korur. Ve eğer onunla sürme çekseler gözde çıkan kılı men eder ve kirpikleri kuvvetli eder. Ve o, sıcak mizaçlıya baş ağrısını getirir ve insanı kötü huylu/yaratılışlı(bed-hulk) eder. Tecrübe edilmiştir. Ve sandal ve kâfur ıslah edicisidir. Ve onu bir yere sürseler kılı tez çıkarır. Ve su onu bozar. Ve şerbeti: Bir buçuk danga değindir. Ve bir dirhem diyen kimse hata eylemiş. Bedeli: Gâliye.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Zebâd: Misk kalyesi derler misk kedisinin kiridir, sonra terbiye ederler. Tabiatı üçüncü derecede sıcaktır ve nemlilik ve kurulukta mutedildir. Bunun koklanması ve sürünmesi soğuk baş ağrısına ve nezleye faydalıdır. Bundan bir kırat miktarını ferahlatıcı şarapla içseler hafakanı yok eder ve kalp zayıflığına faydalıdır. Ve yalnız zebâdı kulak ağrısı için kulağa fitil edip koyalar. Ve deryada pine derler büyük sedef gibi bir nesne olur, içinde saçı olur, o saçcağızı alıp zebâda bulaştırıp ağrıyan kulağa soksalar ağrısını sakin eder ve içinde olan irini pak eder.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Zebâd: Kızıla çalan siyah ve sıvıcrak güzel kokulu nesnedir ki büyük kedi kadar rengi siyahla karışık bir tür yaban kedisinin uylukları araları derisinden hasıl olur. Bu makule kedinin uylukları arasında kedi memesinin başına benzer meme başından sızıp çıkar, uyluklarının derisinin büklümleri arasına yapışır, oradan toplanır. Bu makule kedi Habeşistan vilayeti nahiyelerinde çok bulunur, hususan Makdişu nam nahiyesinde çok bulunur. Zebâdın tabiatı üçüncü derecede sıcaktır, nemliliği itidal üzeredir. Eğer bu makule kediye et yedirseler zebâdı tez hasıl olup çok ola. Zebâd kurutucudur. Eğer kızıl büyük ve sivri olan çıbanları onunla sürüp sıvasalar ağrılarını sakin edip iyi ede. Eğer nezlesi olan kimse zebâdı koklayıp kokusu burnundan içeri girse ona fayda eyleye. Eğer bir dirhem miktarını misli safran ile semiz tavuk çorbası içinde doğurması zorlanmış olan kadına içirseler doğurması kolay olup faydalı deva ola. Eğer nihayet bulmuş olan büyük sivri kızıl çıbana bolca bulaştırsalar fayda eyleye. Eğer kırat miktarını bir vukıyye şarap içinde ezip içseler yürek oynamasını giderip ferah vere. Vukıyyeden murat, on iki dirhemdir. Zikrolunduğu üzere yürek zayıflığına faydalı devadır ama zebâdı daima içmek boğaza zarar edip nefesi dar eder ve mizaçları sıcak olanların başlarını ağrıtır. Zararının tedariki sandal ve nilüfer koklamak iledir. Eğer yüzde kızıllık ve bulanıklık olursa kan alalar ve gıdasını ve sakin olduğu yeri soğutalar. Eğer zekere ziyade sürüp cima etseler kadın gebe olmaya.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]