Sivilceler,Siğiller ve Diğer Cilt Problemleri
Cemre (Yakıcı Yiyici Sivilceler)
Serbest metin
Cemre (Yakıcı Yiyici Sivilceler)
Cemre (Cemre lügatte kor demektir. Bu maraza cemre ve Fars ateşi(nar-ı farisiyye) dediler. Zira bir uzva kor ve ateş değse kabartır ve yakar. Dahi kabarcık ihdas edip yaktığı için böyle ad verildi ve Fars ateşi ile sıfatlandı. Zira Farslar ateş yakıp ibadet ederler idi. Onların ateşi daima yanıp şiddetli harareti olduğu için onlara nispet ettiler.) Eş anlamlı lafızlardır. Türkçe buna kabarcık ve od göynüğü derler ki rüzgarlı günlerde olagendir. Yiyici, kabartıcı ve yakıcı olan, perde ihdas edici olan her sivilceye denilir. Gah Fars ateşi karınca cinsinden sivilce ile olana tahsis olunur ki onda yürümek ve içeri içeri girmek ola; bu, az çürümüş ve az sevdalı safravi maddeden hasıl olur. Ve cemre deriyi rutubetsiz kara edene tahsis olunur. Ve bu, yani bunun maddesi çok sevdalı ve Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) ve et içine batıcı ve sivilcesi az olur. (Yazarın kelamından zahirdir ki evvelki ıstılah üzere cemre ve Fars ateşi eş anlamlıdır ve ikinci ıstılah üzere birbirine zıttır ve cemre çok sivilceli olmaz ama deriyi yaktığı için cemreye müşabihtir.) Kan almak safravi kanı boşaltmak amacıyladır ve safrayı boşaltmak maddeyi azaltmak amacıyladır ve sevda riayeti gerek, ishalde hususan cemrede. Zira maddesi çok sevdalıdır. Ve gah madde Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) olunca neşter ile maddeyi çıkarmaya ihtiyaç olur, buncasız çıkmaz. Bölgesel ilaçların şiddetli soğutucu olmamak gerek ta madde yerinde hapsolmaya ya içine def etmeye. Halbuki o madde zehirlidir, habistir. (Öyleye ondan ana organlar zarar görür.) Dahi o illet sebebiyle şiddetli tutucu/büzücü(kabız) olmaya, dahi kuvvetli dağıtıcı/çıkarıcı(tahlil edici) olmaya, ta ki maddenin keyfiyetini yani harareti ve hiddeti ziyade kılmaya. Ekşi narı yararlar ve sirkede pişirirler ta iyice pişmiş(müherra) ola ve ezdikten sonra keten bezi ile yakı kılalar. Mazı sirke ile iyidir. Kepek az olunca rutubet verir münasip değildir.
[Şerhi Mücez Fittıb]
Cemre, ateş yarası, od göynüğü derler, her sivilcedir ki kabarcık olur gicidir,(kaşındırır) göyündürür suyu değdiği yer kabarır rengi karalığa meyyal olur, sebebi göyünmüş(yanmış) ve tez(keskin) safradır. İlacı evvel kan almak, ondan nar suyu veya ıslanmış ishal edici(müshil) veya meyve kaynatması içmek ve nilüfer şarabı ve mürdüm eriği(iccâs) şarabı ve hünnap şarabı ve erik suyu ve hıyar suyu ve karpuz suyu ve hıyar tohumu sütünü içmek ve arpa suyu ve erik yalancı yemeği(müzevvere) ve semizotu yalancı yemeği yemek gerek. Tamam harareti gidip hoşluğa yüz tutunca piliç veya küçük ceviz veya oğlak eti ile arpa suyu yedireler gerek ki çiçek sivilcesi(cüderi) üstüne çevresine yoğurt ve gül suyu veya kişniş suyu ile Ermeni kili ve kafur ve karnıyarık otu tohumu sıvısı(lüabı) veya tereyağı vuralar veya sinirliot ile mercimek vereler.
[Mebahis-i Emraz]
Cemre (Cemre lügatte kor demektir. Bu maraza cemre ve Fars ateşi(nar-ı farisiyye) dediler. Zira bir uzva kor ve ateş değse kabartır ve yakar. Dahi kabarcık ihdas edip yaktığı için böyle ad verildi ve Fars ateşi ile sıfatlandı. Zira Farslar ateş yakıp ibadet ederler idi. Onların ateşi daima yanıp şiddetli harareti olduğu için onlara nispet ettiler.) Eş anlamlı lafızlardır. Türkçe buna kabarcık ve od göynüğü derler ki rüzgarlı günlerde olagendir. Yiyici, kabartıcı ve yakıcı olan, perde ihdas edici olan her sivilceye denilir. Gah Fars ateşi karınca cinsinden sivilce ile olana tahsis olunur ki onda yürümek ve içeri içeri girmek ola; bu, az çürümüş ve az sevdalı safravi maddeden hasıl olur. Ve cemre deriyi rutubetsiz kara edene tahsis olunur. Ve bu, yani bunun maddesi çok sevdalı ve Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) ve et içine batıcı ve sivilcesi az olur. (Yazarın kelamından zahirdir ki evvelki ıstılah üzere cemre ve Fars ateşi eş anlamlıdır ve ikinci ıstılah üzere birbirine zıttır ve cemre çok sivilceli olmaz ama deriyi yaktığı için cemreye müşabihtir.) Kan almak safravi kanı boşaltmak amacıyladır ve safrayı boşaltmak maddeyi azaltmak amacıyladır ve sevda riayeti gerek, ishalde hususan cemrede. Zira maddesi çok sevdalıdır. Ve gah madde Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) olunca neşter ile maddeyi çıkarmaya ihtiyaç olur, buncasız çıkmaz. Bölgesel ilaçların şiddetli soğutucu olmamak gerek ta madde yerinde hapsolmaya ya içine def etmeye. Halbuki o madde zehirlidir, habistir. (Öyleye ondan ana organlar zarar görür.) Dahi o illet sebebiyle şiddetli tutucu/büzücü(kabız) olmaya, dahi kuvvetli dağıtıcı/çıkarıcı(tahlil edici) olmaya, ta ki maddenin keyfiyetini yani harareti ve hiddeti ziyade kılmaya. Ekşi narı yararlar ve sirkede pişirirler ta iyice pişmiş(müherra) ola ve ezdikten sonra keten bezi ile yakı kılalar. Mazı sirke ile iyidir. Kepek az olunca rutubet verir münasip değildir.
[Şerhi Mücez Fittıb]
Cemre, ateş yarası, od göynüğü derler, her sivilcedir ki kabarcık olur gicidir,(kaşındırır) göyündürür suyu değdiği yer kabarır rengi karalığa meyyal olur, sebebi göyünmüş(yanmış) ve tez(keskin) safradır. İlacı evvel kan almak, ondan nar suyu veya ıslanmış ishal edici(müshil) veya meyve kaynatması içmek ve nilüfer şarabı ve mürdüm eriği(iccâs) şarabı ve hünnap şarabı ve erik suyu ve hıyar suyu ve karpuz suyu ve hıyar tohumu sütünü içmek ve arpa suyu ve erik yalancı yemeği(müzevvere) ve semizotu yalancı yemeği yemek gerek. Tamam harareti gidip hoşluğa yüz tutunca piliç veya küçük ceviz veya oğlak eti ile arpa suyu yedireler gerek ki çiçek sivilcesi(cüderi) üstüne çevresine yoğurt ve gül suyu veya kişniş suyu ile Ermeni kili ve kafur ve karnıyarık otu tohumu sıvısı(lüabı) veya tereyağı vuralar veya sinirliot ile mercimek vereler.
[Mebahis-i Emraz]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Cemre (Yakıcı Yiyici Sivilceler)
Cemre (Cemre luġatde ḳor dimekdür. Bu maraża cemre ve nār-ı fārisiyye didiler. Zīrā bir 'użva ḳor ve nār degse ḳabardur ve yaḳar. Daḫi ḳabarcuḳ iḥdāŝ idüp yaḳduġıçün böyle ad virildi ve nār-ı fārisiyye ile ṣıfatlandı. Zīrā Fürs nār yaḳup 'ibādet iderler idi. Anlaruñ nārı dāimā yanup şiddet-i ḥarāreti olduġıçün anlara nisbet itdiler.) Lafẓān-ı müterādifāndur. Türkçe buña ḳabarcuḳ ve od göynügi dirler ki eyyām ve bāda olaġandur. Dinilür bu her sivilciye ki yiyici ve ḳabardıcı ve yaḳıcı ola perde iḥdāŝ idici ola. Gāhī nār-ı fārisiyye taḫṣīṣ olınur aña ki anuñ ile sivilci ola nemle cinsinden ki anda yürimek ve içerü içerü girmek ola ḥādiŝ olur bu mādde-i ṣafrāviyyeden ki ḳalīletü’t-ta'affün ve ḳalīletü’s-sevdā ola. Ve taḫṣīṣ olınur cemre aña ki cildi ḳara ider ruṭūbetsüz. Ve bu yanī bunuñ māddesi keŝīrü’s-sevdā ve ġalīẓe ve et içine batıcı ve sivilcisi az olur. (Muṣannif kelāmından ẓāhirdür ki evvelki ıṣṭılāḥ üzere cemre ve nār-ı fārisiyye lafẓān-ı müterādifāndur ve ıṣṭılāḥ-ı ŝānī üzere mütebāyināndur ve cemre beŝr-i keŝīr olmaz ammā iḥrāḳ-ı cild itdügiçün cemreye müşābihdür.) Faṣd istifrāġ-ı dem-i ṣafrāvī içündür ve istifrāġ-ı ṣafrā taḳlīl-i mādde içündür ve sevdā ri'āyeti gerek ishālde ḫuṣūṣā cemrede. Zīrā māddesi keŝīrü’s-sevdādur. Ve gāhī iḥtiyāc olur iḫrāc-ı māddeye nişter ile māddesi ġalīẓ olıcaḳ buncasuz çıḳmaz. Edviye-i mevżi'iyye şedīdetü’t-tebrīd olmamaḳ gerek tā mādde muḥtebis olmaya yirinde yā def itmeye bāṭına. Ḥālbuki ol mādde semmiyyedür ḫabīŝedür. (Öyleye andan a'żā-yı re'īse mutażarrır olur.) Daḫi şedīdetü’l-ḳabż olmaya ol (Yanī tebrīdde ẕikr olan 'illet içün.) 'illet içün daḫi ḳaviyyetü’t-taḥlīl olmaya, tā ki ziyāde ḳılmaya keyfiyyet-i māddede yanī ḥarāretde ve ḥiddetde. Ekşi enārı yaralar ve sirkede bişüreler tā müherrā ola ve żımād ḳılalar kettān bezi ile ezdükden ṣoñra. Māzı sirke ile eyüdür. Kepek az olıcaḳ ruṭūbet virür münāsib degüldür.
[Şerhi Mücez Fittıb]
Cemre (Cemre luġatde ḳor dimekdür. Bu maraża cemre ve nār-ı fārisiyye didiler. Zīrā bir 'użva ḳor ve nār degse ḳabardur ve yaḳar. Daḫi ḳabarcuḳ iḥdāŝ idüp yaḳduġıçün böyle ad virildi ve nār-ı fārisiyye ile ṣıfatlandı. Zīrā Fürs nār yaḳup 'ibādet iderler idi. Anlaruñ nārı dāimā yanup şiddet-i ḥarāreti olduġıçün anlara nisbet itdiler.) Lafẓān-ı müterādifāndur. Türkçe buña ḳabarcuḳ ve od göynügi dirler ki eyyām ve bāda olaġandur. Dinilür bu her sivilciye ki yiyici ve ḳabardıcı ve yaḳıcı ola perde iḥdāŝ idici ola. Gāhī nār-ı fārisiyye taḫṣīṣ olınur aña ki anuñ ile sivilci ola nemle cinsinden ki anda yürimek ve içerü içerü girmek ola ḥādiŝ olur bu mādde-i ṣafrāviyyeden ki ḳalīletü’t-ta'affün ve ḳalīletü’s-sevdā ola. Ve taḫṣīṣ olınur cemre aña ki cildi ḳara ider ruṭūbetsüz. Ve bu yanī bunuñ māddesi keŝīrü’s-sevdā ve ġalīẓe ve et içine batıcı ve sivilcisi az olur. (Muṣannif kelāmından ẓāhirdür ki evvelki ıṣṭılāḥ üzere cemre ve nār-ı fārisiyye lafẓān-ı müterādifāndur ve ıṣṭılāḥ-ı ŝānī üzere mütebāyināndur ve cemre beŝr-i keŝīr olmaz ammā iḥrāḳ-ı cild itdügiçün cemreye müşābihdür.) Faṣd istifrāġ-ı dem-i ṣafrāvī içündür ve istifrāġ-ı ṣafrā taḳlīl-i mādde içündür ve sevdā ri'āyeti gerek ishālde ḫuṣūṣā cemrede. Zīrā māddesi keŝīrü’s-sevdādur. Ve gāhī iḥtiyāc olur iḫrāc-ı māddeye nişter ile māddesi ġalīẓ olıcaḳ buncasuz çıḳmaz. Edviye-i mevżi'iyye şedīdetü’t-tebrīd olmamaḳ gerek tā mādde muḥtebis olmaya yirinde yā def itmeye bāṭına. Ḥālbuki ol mādde semmiyyedür ḫabīŝedür. (Öyleye andan a'żā-yı re'īse mutażarrır olur.) Daḫi şedīdetü’l-ḳabż olmaya ol (Yanī tebrīdde ẕikr olan 'illet içün.) 'illet içün daḫi ḳaviyyetü’t-taḥlīl olmaya, tā ki ziyāde ḳılmaya keyfiyyet-i māddede yanī ḥarāretde ve ḥiddetde. Ekşi enārı yaralar ve sirkede bişüreler tā müherrā ola ve żımād ḳılalar kettān bezi ile ezdükden ṣoñra. Māzı sirke ile eyüdür. Kepek az olıcaḳ ruṭūbet virür münāsib degüldür.
[Şerhi Mücez Fittıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.