🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Şeylem (Delice Otu) - Lolium temulentum
Serbest metin
Şeylem (Delice Otu) - Lolium temulentum
Mahiyeti Hakkında: Şeylem otu ekilmiş buğday aralarında bulunur.
Tabiatı Hakkında: Galenos dedi ki caizdir ki şeylemin ısıtması birinci derecede kılına.
Hassaları Hakkında: Latif ve cila edici ve eritici/çözücüdür(muhallildir).
Zinet Hakkında: Kükürt ile şeylem alaca hastalığı(behak) üzerine sürülse faydası olur.
Şişler ve Çıbanlar Hakkında: Şişleri ve boyun bezi şişliklerini şeylem keten tohumu ile eritir/çözer(tahlîl eder) ve güvercin pisliği ile kullanılırsa onları yardırır.
Çıbanlar ve Yaralar Hakkında: Buğday ile nasır olan şeylem yaralar üzerine sürülür ve o şişler ve boyun bezi şişlikleri üzerine serpilip dahi faydası olur ve temriye üzerine dahi sürülür ve bazı kere turp kabuğu ile yakı olunup fayda olur.
Mafsallar Aletleri Hakkında: Bal şerbeti ile pişirilip ter üzerine yakı olunsa faydası olur.
Baş Organları Hakkında: Sarhoşluk(Sekr) ve baş dönmesi(seder) miras bırakır. Ve bazı nüshada "baş dönmesi(seder)" yerine "baş ağrısı(sudâ')" vaki olmuştur.
Boşaltım Organları Hakkında: Onunla tütsü olunsa(tebhîr olunsa) hamile kalmaya yardım eder hususan kekik ile tütsü olunsa.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Şeylem: Delice otudur(Küliçedür). Eğer yakı edip yaramaz çıbanlara vursalar fayda ede. Eğer zeytinyağıyla karıştırıp sirkeyle pişirip yaramaz temriyelere ve çıbanlı uyuza dürtseler fayda ede. Eğer keten tohumuyla ve sedefotuyla karıştırıp pişirseler boyun bezi şişliklerine vursalar fayda ede. Eğer pişmeyen çiğ şişlere vursalar pişire. Eğer bal şerbetiyle pişirip yakı edip siyatiğe vursalar fayda eder. Eğer unla ve mürrle ve safranla ve günlükle karıştırıp tütsü etseler yüklü olmaya fayda ede. Eğer yağını buğday yağı gibi çıkarsalar temriyelere dürtseler fayda ede. Eğer dövseler yoğursalar temriyeye vursalar çıkara. Ve dikenleri çıkara. Eğer yakı edip yan başlarına vursalar ağrısına fayda ede. Eğer yakı edip kükürtle barasa dürtseler gidere. Eğer şarap ile ıslatsalar içseler sarhoş ede. Eğer yağını çıkarıp şakağa dürtseler uyuta.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Şeylem: Buğday gibi bir ottur ve harman zamanında buğdaya benzer olur. O, kızıl tanelerdir, arpadan ince ve acıdır. Sıcak ve kurudur üçüncüde. Şişleri eritir/çözer(hall eder) üstüne komak ile temreni ve dikeni çeker ve yaramaz kokuyu ve kirleri sirke ile zail eder yumurtanın beyazı ile ve soğuk gutu zail eder bal ile. O aklı örter ve banotunun(benciñ) fiilini işler. Belki o, daha şiddetlidir. Ve sıcak su ile ve süt ile ve yağlar ile kusmak ıslah edicisidir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Şeylem: Başka lisandan Arapçalaştırılmıştır. Bazıları demişler Arapçadır, müreyrâ dahi derler. Türkçede delice derler. Buğday arasında biter karaca tohumdur. Kitap sahibi der ki: Bizim vilayetimizde kuşlara yedirirler, acılığı çok değildir azdır. Kitap sahibi der ki: Şeylem hakkında çok kimseler sözü karıştırıp onunla züvân arasını fark etmeyip züvâna şeylem ve şeyleme züvân demişlerdir. Maahaza züvân başkadır. Züvân, Türkçede küncürd dedikleridir, o dahi buğday arasında ve gayrı yerlerde biter. Şeylem tabiatı sıcak ve kurudur lakin dedikleri gibi üçüncü derecede değildir. Belki züvân üçüncü derecededir. Ama şeylem birinci derece sonunda, belki ikinci derece başlarındadır. Şeylem nebatı taze iken yenir ve elem vermez. Eğer su içinde ıslatıp suyunu içseler veyahut ekmek edip yeseler sesi ifsat eder. Bir miktar eritip/çözüp(tahlîl edüp) çekmesi vardır. Eğer dövüp şarap ile ağrısı olan uyluklara yakı etseler fayda eyleye. Eğer sirke ile pişirip ve zeytinyağı ile karıştırıp temriye üzerine yakı etseler gidere. Kezalik irinli kaşıntıya ve uyuza etseler fayda ede. Eğer şarap içinde ıslatsalar sarhoş eyleye. Eğer yağını şakaklara sürseler uyuta.
Dühnü’ş-şeylem: Buğday arasında biter Türkçede delice dedikleri karaca tohum yağı. Sıcaktır, latiftir, buğday yağından kuvveti ziyadedir. Bu dahi buğday yağı gibi çıkarılır.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Mahiyeti Hakkında: Şeylem otu ekilmiş buğday aralarında bulunur.
Tabiatı Hakkında: Galenos dedi ki caizdir ki şeylemin ısıtması birinci derecede kılına.
Hassaları Hakkında: Latif ve cila edici ve eritici/çözücüdür(muhallildir).
Zinet Hakkında: Kükürt ile şeylem alaca hastalığı(behak) üzerine sürülse faydası olur.
Şişler ve Çıbanlar Hakkında: Şişleri ve boyun bezi şişliklerini şeylem keten tohumu ile eritir/çözer(tahlîl eder) ve güvercin pisliği ile kullanılırsa onları yardırır.
Çıbanlar ve Yaralar Hakkında: Buğday ile nasır olan şeylem yaralar üzerine sürülür ve o şişler ve boyun bezi şişlikleri üzerine serpilip dahi faydası olur ve temriye üzerine dahi sürülür ve bazı kere turp kabuğu ile yakı olunup fayda olur.
Mafsallar Aletleri Hakkında: Bal şerbeti ile pişirilip ter üzerine yakı olunsa faydası olur.
Baş Organları Hakkında: Sarhoşluk(Sekr) ve baş dönmesi(seder) miras bırakır. Ve bazı nüshada "baş dönmesi(seder)" yerine "baş ağrısı(sudâ')" vaki olmuştur.
Boşaltım Organları Hakkında: Onunla tütsü olunsa(tebhîr olunsa) hamile kalmaya yardım eder hususan kekik ile tütsü olunsa.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Şeylem: Delice otudur(Küliçedür). Eğer yakı edip yaramaz çıbanlara vursalar fayda ede. Eğer zeytinyağıyla karıştırıp sirkeyle pişirip yaramaz temriyelere ve çıbanlı uyuza dürtseler fayda ede. Eğer keten tohumuyla ve sedefotuyla karıştırıp pişirseler boyun bezi şişliklerine vursalar fayda ede. Eğer pişmeyen çiğ şişlere vursalar pişire. Eğer bal şerbetiyle pişirip yakı edip siyatiğe vursalar fayda eder. Eğer unla ve mürrle ve safranla ve günlükle karıştırıp tütsü etseler yüklü olmaya fayda ede. Eğer yağını buğday yağı gibi çıkarsalar temriyelere dürtseler fayda ede. Eğer dövseler yoğursalar temriyeye vursalar çıkara. Ve dikenleri çıkara. Eğer yakı edip yan başlarına vursalar ağrısına fayda ede. Eğer yakı edip kükürtle barasa dürtseler gidere. Eğer şarap ile ıslatsalar içseler sarhoş ede. Eğer yağını çıkarıp şakağa dürtseler uyuta.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Şeylem: Buğday gibi bir ottur ve harman zamanında buğdaya benzer olur. O, kızıl tanelerdir, arpadan ince ve acıdır. Sıcak ve kurudur üçüncüde. Şişleri eritir/çözer(hall eder) üstüne komak ile temreni ve dikeni çeker ve yaramaz kokuyu ve kirleri sirke ile zail eder yumurtanın beyazı ile ve soğuk gutu zail eder bal ile. O aklı örter ve banotunun(benciñ) fiilini işler. Belki o, daha şiddetlidir. Ve sıcak su ile ve süt ile ve yağlar ile kusmak ıslah edicisidir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Şeylem: Başka lisandan Arapçalaştırılmıştır. Bazıları demişler Arapçadır, müreyrâ dahi derler. Türkçede delice derler. Buğday arasında biter karaca tohumdur. Kitap sahibi der ki: Bizim vilayetimizde kuşlara yedirirler, acılığı çok değildir azdır. Kitap sahibi der ki: Şeylem hakkında çok kimseler sözü karıştırıp onunla züvân arasını fark etmeyip züvâna şeylem ve şeyleme züvân demişlerdir. Maahaza züvân başkadır. Züvân, Türkçede küncürd dedikleridir, o dahi buğday arasında ve gayrı yerlerde biter. Şeylem tabiatı sıcak ve kurudur lakin dedikleri gibi üçüncü derecede değildir. Belki züvân üçüncü derecededir. Ama şeylem birinci derece sonunda, belki ikinci derece başlarındadır. Şeylem nebatı taze iken yenir ve elem vermez. Eğer su içinde ıslatıp suyunu içseler veyahut ekmek edip yeseler sesi ifsat eder. Bir miktar eritip/çözüp(tahlîl edüp) çekmesi vardır. Eğer dövüp şarap ile ağrısı olan uyluklara yakı etseler fayda eyleye. Eğer sirke ile pişirip ve zeytinyağı ile karıştırıp temriye üzerine yakı etseler gidere. Kezalik irinli kaşıntıya ve uyuza etseler fayda ede. Eğer şarap içinde ıslatsalar sarhoş eyleye. Eğer yağını şakaklara sürseler uyuta.
Dühnü’ş-şeylem: Buğday arasında biter Türkçede delice dedikleri karaca tohum yağı. Sıcaktır, latiftir, buğday yağından kuvveti ziyadedir. Bu dahi buğday yağı gibi çıkarılır.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Şeylem (Delice Otu)
el-Mâhiyyetü: Şeylem haşîşesi hınta-i mezrû'a aralarında bulunur.
et-Tab'ı: Câlînûs dedi ki câizdir ki şeylemiñ ishânı derece-i ûlâda kılına.
el-Havâssu: Latîf ve cellâ ve muhallildir.
ez-Zînetü: Kibrit ile şeylem behak üzere tılâ olunsa nef'i olur.
el-Evrâmu ve'l-Büsûru: Evrâm ve hanâzîri şeylem bezr-i kettân ile tahlîl eder ve hırr-ı hammâm ile isti'mâl olunsa onları tefcîr eder.
el-Kurûhu: Ma'a'l-hınta nâsir olan şeylem kurûh üzere tılâ olunur ve o evrâm ve hanâzîr üzere zerûr dahi kılınıp nef'i olur ve kûbâ üzere dahi tılâ olunur ve ba'zı kerre turp kabuğu ile dımâd olunup nef' olur.
Âlâtu'l-Mefâsıl: Mâ-i karatîn ile tabh olunup ʿarak üzere dımâd olunsa nef'i olur.
A'zâu'r-Re's: Sekr (sarhoşluk) ve seder îrâs eder. Ve ba'zı nüshada “seder” bedeline “sudâ'” vâki' olmuştur.
A'zâu'n-Nefesi: Onuñla tebhîr olunsa (tütsü yapılsa) habele (hamile kalmaya) iʿânet eder husûsan sa'ter ile tebhîr olunsa.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
el-Mâhiyyetü: Şeylem haşîşesi hınta-i mezrû'a aralarında bulunur.
et-Tab'ı: Câlînûs dedi ki câizdir ki şeylemiñ ishânı derece-i ûlâda kılına.
el-Havâssu: Latîf ve cellâ ve muhallildir.
ez-Zînetü: Kibrit ile şeylem behak üzere tılâ olunsa nef'i olur.
el-Evrâmu ve'l-Büsûru: Evrâm ve hanâzîri şeylem bezr-i kettân ile tahlîl eder ve hırr-ı hammâm ile isti'mâl olunsa onları tefcîr eder.
el-Kurûhu: Ma'a'l-hınta nâsir olan şeylem kurûh üzere tılâ olunur ve o evrâm ve hanâzîr üzere zerûr dahi kılınıp nef'i olur ve kûbâ üzere dahi tılâ olunur ve ba'zı kerre turp kabuğu ile dımâd olunup nef' olur.
Âlâtu'l-Mefâsıl: Mâ-i karatîn ile tabh olunup ʿarak üzere dımâd olunsa nef'i olur.
A'zâu'r-Re's: Sekr (sarhoşluk) ve seder îrâs eder. Ve ba'zı nüshada “seder” bedeline “sudâ'” vâki' olmuştur.
A'zâu'n-Nefesi: Onuñla tebhîr olunsa (tütsü yapılsa) habele (hamile kalmaya) iʿânet eder husûsan sa'ter ile tebhîr olunsa.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
