Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🫙 Yağlar 🫙

Râzıkî Yağı

Serbest metin
Râzıkî / Râzıkî Yağı
Not: Eski metinlerde özellikle cinsel ve önemli olan bazı kısımlarda "raziki yağı" kullanılmıştır ve bunun ne olduğunu bu metinleri görene dek nacizane şahsen merak etmişizdir. İleri araştırmalar gösterdi ki Zambak yani Lilium, eski metinlerce bir "Ak süsen" çeşididir. O yüzden razıki yağı zambak yağıdır. Özellikle ak zambak yağı olursa tam olarak istenilen yağ kullanılmış olacaktır.

Râzıkî: Cami sahibi ak süsendir demiş ve bazıları gayrıdır demişler ve pamuktur demişler ve ketendir demişler ve yine raziki yağı, üzüm çiçeği yağıdır demişler ve yine keten tohumu yağıdır demişler ve beyaz sûsen yağıdır demişler. Ve İhtiyarat müellifi raziki, zambak çiçeğidir. Minhac sahibi sözü zambak ve ak zambaktır. Ve Cami sahibi zambak, ak yasemindir der. İhtiyarat sahibi bunlar dahi ihtilaftır, der. Ama ki zambak ak sûsen çeşidindendir derler ve İbni Baytar dahi çok söz getirmiştir. Ama en doğrusu ak zambaktır. Şeyh Davud sözü üzere ak sûsene ve zambaka denilir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Dühnü’r-râzıkî: Ak sûsen yağı ismidir. Ak sûsenden murat zambaktır. Bu yağ sıcak ve kurudur. Hararet ve kuruluğu ikinci derece sonuna erişmeye yakındır. İncelticidir, yumuşatıcıdır, gevşemiş olan organlara kuvvet verir. Eğer beş dirhem miktarını içseler safrayı ishal eyleye, idrarı yürütür, kusturur, titremeyi giderir. Soğuk olan beyine üzerine sürmekle ve burundan içeri komakla fayda eder. Bu yağın sanatı dahi papatya yağı sanatı gibidir nitekim zikrolunmuştur lakin bunda ardıç koyup ziyadece tebdil(değiştirmek) eyleyeler. Buna dahi bazı münasip sıcak otlar katsalar tesiri ve kuvveti ve faydası ziyade ola. Birleşik ilaçlarda beyan olunur.
Râzıkî: Kitap sahibi der: Beyaz sisam çiçeğinin kadim ismidir yani evvelki zamanda ak sūsene raziki derler imiş. Fakir mütercim der ki sūsen denildikte murat sūsen çiçeğidir ki gök mavisi ve alacası ve beyazı olur ama tabipler beyaz süsen(sūsen-i ebyaz) diye dediklerinde muratları zambaktır ki kadim zamanda raziki dedikleri dahi odur. Müfredat-ı İhtiyarat-ı Bedi bu manayı açıklar işin aslı dahi budur. Zira beyaz sūsende beyan olunan faydalar asumani sūsen denilen çeşidin beyaz olanına muvafık değildir. Zambaka muvafıktır nitekim ehline malumdur. Beyaz sūsen ahvali sin harfinde zikrolunur inşallahü teala. Ama tabipler taifesi raziki lafzını beyaz zambakta kullanıp raziki yağı derler nitekim dal harfinde zikrolunmuştur. Cahillerden bazıları demişler ki razikiden murat Zeynep parmakları ve raziki demekle meşhur olan uzun ve beyaz olan üzüm çiçeğidir. Bazıları dahi zannetmişler ki raziki keten tohumu yağının ismidir. Köyler halkı dahi pamuğa raziki derler ama tıp ilminde bu denilenlerden hiçbirisi yoktur.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

♦ Râzıkî / Râzıkî Yağı
Râzıkî: Sâhib-i Câmi' ak sûsendür demiş ve ba'zılar gayrıdur demişler ve penbedür demişler ve kettândur demişler ve yine râzıkî yagı, üzüm çiçegi yagıdur demişler ve yine kettân tohmı yagıdur demişler ve beyâz sûsen yagıdur demişler. Ve İhtiyârât müʾellifi râzıkî, zanbak çiçegidür. Kavl-i sâhib-i Minhâc zanbak ve ak sûsendür. Ve sâhib-i Câmi' zanbak, ak yâsemendür der. Sâhib-i İhtiyârât bunlar dahı hilâfdur, der. Ammâ ki zanbak ak sûsen nev'indendür derler ve İbni Baytâr dahı çok kavl getürmişdür. Ammâ esahhı ak sûsendür. Şeyh Dâvud kavli üzere ak sûsene ve zanbaka ıtlâk olınur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.