Bentâfilun (Beşparmak Otu / Potentilla)
Frengî pentâfilön / Arabî pentâfilün / Türkî beşyaprak: Yabanisi olur ve bostanisi olur. Tabiatı birinci derecede sıcak, ikinci derecede kurudur. Hassada kökparmak otu (türmentilâ) dedikleri kökün faydasını işler ve ondan dahi kuvvetlidir (kavîdir). Zikrolunan otun kökünü kaynatıp içseler yan baş ağrılarına fayda eder ve dahi eklem ağrısı (veca'-ı mefâsıl) devalarında kullanılır; dış hastalıklarını (zâhir illetini) ve kan gitmeyi keser ve bedene kuvvet verir. Ve sıracaya gerek içirmekle, gerek macun edip yedirseler Allah Teala'nın izniyle defeder; kendimiz defalarca tecrübe etmişizdir. Cevahir macununda ve kalp devalarında (edviyye-i kalbde) kullanılır ve eğer mezkur otu köküyle ve yaprağıyla kullansalar, daha önce zikredilen hastalıklarda faydası son derece (ziyade) müşahede olunur. Mezkur otun kökünü Frengistan'dan getirip Galata'da kafirler (kefereler) halka büyük pahalarla satarlar (fürûht ederler). Lakin biz bu vilayette bütün bu otları bulduk; Has Bahçe'de ve diğer bahçelerde son derece çoktur. Hatta bostancılardan bir sıracalıya mezkur otu gösterdik, kökünü toz ilaç (süfûf) edip kullanmakla ve yaprağını kaynatıp suyuyla yarasını yıkamakla sıraca illetinden kurtuluş buldu Allah'ın emriyle; gaflet olunmaya!
[Tercüme-i Cedîde fi'l-Havâssi'l-Müfrede]


Bentâfilun: Türkçede buna beşparmak derler. Bir ottur ki, iki budaklı olur. Nane yaprağına benzer. Eğer kökünü suyla üç payda bir payı kalıncaya kadar kaynatsalar, suyunu ağızda tutsalar diş ağrısını dindirir. Eğer ağızda çalkalasalar (mazmaza etseler) ağızda olan çıbanları giderir; eğer gargara etseler boğazda iriliği giderir. Eğer içseler ishale, bağırsak çıbanlarına, eklem ağrısına ve siyatik ağrısına (ırku’n-nisâya) fayda eder. Eğer dövseler sirkeyle pişirseler, yakı yapsalar, gövdede olan çıbanlara, domuz başı/lenf bezi iltihabına (hanâzîre) ve katı şişliklere koysalar fayda eder. Ve balgami şişliklere dahi fayda eder. Ve makatta olan basurlara, kuruluğuna ve uyuza koysalar fayda eder. Eğer yaprağını unûmâlî şarabıyla ve azıcık biberle içseler dört günde bir tutan sıtmaya (rub' ısıtmasına) fayda eder; evet, dört günde bir tutan sıtmaya dört budak ve gün aşırı tutan sıtmaya (gıbb ısıtmasına) üç budak yaprağından; her gün tutan sıtmaya bir budak yaprağından içirseler fayda eder. Eğer kökünü sıksalar, içseler karaciğer ve akciğer ağrısına ve öldürücü (kattâl) otların zararına fayda eder. Eğer her gün otuz güne dek bu yapraktan sara yani uçuk tutan kişi içse fayda eder. Eğer yaprağını sıksalar, suyundan birkaç gün her sabah içseler sarılığı (yerakanı) giderir. Yaprağını tuzla ve balla yakı edip yiyici ülsere (hûreye), fistüle (nâsûra) ve kurulgana koysalar fayda eder. Eğer suyunu içseler ve yakı yapıp makata koysalar kan gelmesini engeller. Eğer yaprağının kurusunu dövüp cerahate serpseler (ekseler) bitirir (kapatır). Eğer yaprağını döşekte koysalar, üzerine yatıp uyusalar ihtilam olmayı engeller. Eğer dövseler, sıksalar, suyunu kramp/tetanoz (toñıca) olmuş atların burnuna damlatsalar tez kurtulur.
[İbn Baytar]

Bantâfilen: Fâ ile ve nûn ile dahi okunur. Manası beş yapraklı ve bölümlüdür (zû'l-hamseti'l-evrâk ve'l-aksâm). Zira evvelki gibidir. Ve beş bölüm (aksâm) olur. Her bir kısmın başında beş yaprağı vardır. Kökleri (usûlü) topludur (müctemi'dir). Uçları birbirinden uzaktır lakin bunun yemişi olmaz. O, ikinci derecede ya birinci derecede sıcaktır yahut dengelidir (mutedildir) veya üçüncü derecede kurudur (huşktur). Diş ağrısı için sirkeyle gargara eylemekle denenmiştir (mücerrebtir). Ve dahi sara, dış ve iç ülserlere/yaralara (kurûh-ı zâhireye ve bâtıneye) içmekle denenmiştir. Ve onun bir budağı bir günlük sıtmaya, iki budağı iki günlük sıtmaya, üç budağı nöbetli olan sıtmaya ve dört budağı dört günlük sıtmaya faydalıdır. Ve dahi eklemlere, siyatik ağrısına (nesâya) ve fistül (nâsûr) ile çatlak (şükûk) gibi makat hastalıklarına (emrâz-ı mak'ada) faydası vardır lakin mideye zararlıdır. Sirkencübin onu düzeltir (muslihidir). Şerbeti: Bir miskale kadardır. Bedeli: Sarılıkta kuşkonmaz (uskulûkanderyûn) ve sarada zümrüttür.
[Tezkire-i Davut]

Bentâfilun: Yunanca isimdir. Bentâflîn dahi derler. Manası beş yapraklı demektir. Türkçede hayıt (ayıt) ağacı derler. Bazıları bentâtûs yani beş bölüklü demektir. Bazıları bentâtânîs yani beş kanatlı derler. Bazıları bentâvikîrân yani beş parmaklı derler. Bu bitkiye beşparmak (penc-engüşt) diyenler bu isminden hata (galat) eder, aksinde dahi bu hata vaki olur. Bu bitki çalımsıdır (sümnüşîdir). Uzunlukları bir karış, ince budakları vardır. Yaprağı nane yaprağına benzer, her budağı üzerinde beş yaprak az vaki olur ki fazla yahut eksik olsun; yaprakları testere (bıçkı) gibi iki taraflarından kertiklidir (kertelmiştir). Sarılığa ve beyazlığa eğilimli çiçeği vardır. Sulara yakın ve nemli (yaş) yerlerde biter. Kızıla eğilimli uzun kökü vardır. Yoğun kıvamlı/kalındır (galizdir), kökünde faydalar (menâfi') çoktur, son derece kurutucudur, yakması ve keskinliği yoktur. Kurutması üçüncü derecededir ve sıcaklık ve soğukluğu dengededir (itidal üzeredir). Eğer kökünü bir ratl su içinde üç paydan biri kalınca pişirip suyuyla ağızda çalkalasalar (mazmaza etseler) dişler ağrısını dindirir, denenmiştir. Bedende diğer yerlere dağılan çıbanların ve uyuzların dağılmasını engeller. Eğer onunla gargara etseler boğaz sertliğini/iriliğini giderir; dahi karından olan ishali, bağırsaklarda olan çıbanları, eklemleri (bendleri) ve siyatik ağrılarını giderir. Eğer kökünü ince dövüp sirke ile pişirip karınca (nemle) dedikleri irinli çıbanın dağılmasını engeller. Domuz başı (hanâzîr) dedikleri çıbanları ve şişlikleri, yürek damarlarından kan alındığında damarların şişlerini ve dübeyle yani soğuk hıltlardan olan büyük, yuvarlak (değirmi) çıbanları ve yılancık (humre) yani safradan olan şişlikleri ve dolama (dâhıs) yani tırnak yanında olan çıbanı ve şişi ve oturakta olan basur çıbanlarını eritir/çözer (tahlil eder) ve uyuzu iyi eder. Bütün bu hastalıklara (marazlara) dışarıdan (taşradan) kullansınlar. Eğer kökünü sıkıp suyundan üç miskale kadar miktarı karaciğer ağrısına, akciğer ağrısına ve zehirli otlara iyidir. Bazen olur, yaprağından iki miskale varıncaya kadar miktarını iki kısım yağmur suyu (azrûmâlî) ve baldan bir kısım yalnız yahut misli kadar biber ile karıştırıp; dört günde bir tutan sıtma (hummâ-yı rıb') ve saf olmayan gün aşırı sıtma (gıbb-ı gayr-ı hâlise) yani çoğu safradan ve diğer hılttan olan sıtma ve müzmin nöbetli sıtma (nâ'ibe-i müzmine) yani eskiden olup nöbet ile tutan sıtma için içip fayda eder. Bu bitkinin hassalarındandır; dört günde bir tutan sıtma için dört budağının yaprağını, gün aşırı tutan sıtma için üç budağının yaprağını ve nöbetli sıtma için bir budağını içerler. Eğer bir tane budağının yapraklarını her gün bir aya dek içseler eskiden olan saraya fayda eyler. Eğer yaprağını sıkıp birkaç gün, her günde dokuz kırat miktarını içseler sarılığı (yerekânı) yani beden kararmasını yahut sararmasını giderir. Eğer tuz ve bal ile yaprağından yakı etseler nasırlanmış olan yaraları ve dolamayı (dâhısı) iyi eder. Eğer fıtık (debe) olan kimse yakı eylese fayda eyler. Eğer bu bitkiden içseler yahut yakı etseler çok kan akmasını engeller. Eğer dövüp taze ve kanlı yaralara serpseler (ekseler) etlerini bitişirir. Eğer yaprağını döşenseler düş azdırmaz (ihtilam etmez). Eğer yaprağını dövüp uyuzu ve kaşıntısı (gicigi) olan ata burnundan içeri koysalar uyuzunu giderir. Evla budur ki koyduktan sonra atı şahlandırıp (kalgıdıp) terletsinler.
[Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]