Mahiyeti Hakkında: Dediler ki bu deva bir çeşit ottur ki büyük olur ve ağaç olmaya yakın olur ve suya yakın mahallerde olur ve dalları sert olur ve yaprakları zeytin ağacı yaprağı gibi olur lakin zeytin yaprağından mülayim olur. Onun çöpü tıbba dahil olunmaz ve menfaati olmaz ancak tıbba dahil olunan çiçeği ve yaprağı olur; meyvesinde ve diğer kullanılan cüzlerinde hafiflik-latiflik ve keskinlik ve burukluk olur ve bu niteliklerde kuru sedefe yakın ve ondan daha aşağı olur. Tabiatı Hakkında: Birinci derecede sıcak ve üçüncü derecede kuru olur. Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Çözücü/eritici ve inceltici ve yelleri dağıtıcı/çıkarıcı olur, elbette onda şişkinlik olmaz ve tutuculuk/büzücülük(kabz) ile beraber açıcılığı olur. Süs Hakkında: Rengi temizler ve saf eder. Eklem Organları Hakkında: Bükülmüş olan sinirlere yaprağı ile yakı olunur ve yorgunluğu cidden yok eder. Baş Organları Hakkında: İçilmesi uyku hastalığı(sübat) ve baş ağrısı meydana getirir, ama yakı olunsa baş ağrısına faydası olur ve kavrulup yense icap eylediği baş ağrısı az olur. Beslenme Organları Hakkında: Kadınların sütünü çoğaltır ve meniyi azaltır. Şerbeti bir dirheme varıncaya kadar olur. Beslenme Organları Hakkında: Karaciğerin ve dalağın tıkanıklıklarını açar ve cidden dalak sertliğine faydalı olur eğer sirkencübin ile iki dirhem miktarı içilirse. Ve ödeme(istiskaya) dahi faydalı olur. Boşaltım Organları Hakkında: Rahiminde ağrı olan kadınlar pişmişinde otursalar ağrılarına faydalı olur ve yarpuz ile içseler veyahut buhur eyleseler rahim şişliklerine faydalı olur ve meniyi kurutur. Ve dallarından bir şey arkanın altına konsa ereksiyondan ve rüyalanmaktan mani olur. Ve şehveti(cinsel isteği) ziyade olan kadınlar buhurlanıp buhurunu-tütsüsünü kullansalar şehvetlerini noksan eder. Ve bu deva sidiği söktürücü olur ve makat çatlağına faydası olur hususen tohumunun makat yarığına faydası ziyade olur. Ve husye şişliklerine yağ ile beraber yakı olunsa faydalı olur. Zehirler Hakkında: Bir dirhem miktarı içilse yılan sokanlara faydası olur ve köpeklerin ve diğer yırtıcıların ısırmasından faydası olur eğer ısırma mahalline yakı olunursa. Ve yaprağı ile buhurlanılsa zehirli böcekleri kovar. Bu zikrolunanlar tabiplerin sözleridir. [İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Ayıt Ağacı(Penc-engüşt): Bunun iyisi çay kenarında olup tohumu keskin kokulu ola. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Şerbet miktarı iki dirhemdir. İki dirhemini on dirhem sirkencübin ile içseler dalak şişliklerine ve ödeme-şişkinliğe(istiskaya) faydalıdır. Eğer sirke ile kaynatıp dalak üzerine yakı ederlerse faydalıdır. İçseler ciğer tıkanıklıklarını açar. Ama baş ağrıtıcı ve meniyi kurutucudur, eğer tohumu eğer yaprağı erkekliği keser, ancak süt ve kudret helvası düzeltir. Ayıt Tohumu(Sengbûye): Ayıt tohumudur. Sengisbuye, sencisbuye, sencbuye dahi derler ki siseban tohumu ve habbü’l-fakd derler. İhtiyarat'ın sözü üzeredir. Sîsebân: Siban dahi derler, ayıt ağacı tohumudur. İbni Baytar ılgın ağacıdır demiş, ama Minhac sahibi ve diğeri ayıt tohumu dediler. Şeceret-i İbrâhîm: Ayıt ağacıdır derler. Gafıki'nin sözü: Ayıttır(Penc-engüşt) ve bazıları şahbanectir derler ve Filaha sahibi muğaylan ağacıdır ve İhtiyarat yumuşak ağaçtır ki muğaylan dikeninin ağacıdır demektir. Fakd: Ayıt ağacıdır. Fülfülü’s-sakâlibe: Ayıt tohumuna ve hardal tohumuna dahi derler. Füleyfele: Ayıt tohumuna derler ve ajvana(nan-haha) dahi derler. Ve hernüve derler bir yaprak vardır ve bir tohumu dahi vardır, ona derler. Bu yaprak ve bu tohum ud gibi kokar.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]