🍒 Karâsiyâ (Kiraz / Vişne)
Karasiya yani kiraz soğuktur, yaştır. Ama itidale yakındır, karnı tutar/büzüştürür(kabz eder). Ancak boğaz tutar ekşisi. Mideye kuvvet verir. Safrayı sakinleştirir ve susuzluğu keser.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Kirazın ki tatlı olanının tabiatı sıcak ve nemlidir, midede ne ki yaramaz hılt bulursa ona döner şeftali ve kavun gibi. Ama ekşi olanının tabiatı soğuk ve kurudur, mideye kuvvet verir ve safrayı söndürür. Sultanımın şerif mizacına münasebeti vardır.
[Ahmet Şeyhzâde - Tabîbnâme]

Tatlısı bunun sıcak ve nemlidir ikincide, iner mideden tezcek ve hazımsızlık(tuhme) eder ve mideyi gevşetir ve döner her hılta ki galip o midede ve mayhoş itidale yakındır ve ekşisi soğuktur kurudur fayda eder balgami mideye kurutuculuğu olduğu için onda tutuculukla/büzücülükle ve kekresi kalındır/yoğun kıvamlıdır(kesîftür) yavaş hazmolur ve zamkı yumuşatır akciğer kamışının pürüzlülüğünü ve ne zaman içilse şarap ile fayda eder taşa.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Karaşaba: Tatlısı ki ona kiraz derler soğuk ve nemlidir, mideyi gevşek(süst) eyler, midede hangi hılt galip ise ona dönüşür. Ekşisi soğuk ve kurudur, mideyi kavi eyler, iştah getirir, baş ağrıtır, göze ziyan eder, kara safra artırır.
[Mebâhis-i Emrâz]

Cerasiya: Kirazdır. Karasiya ve kerasiya denir.
...
Karasiya: Kirazdır Türkçede; cerasiya Arapçada ve Rumcada; karasiya Arapçada ve Yunancada. Kiraz dedikleri üç nevi olur, tatlı ve kekre ve ekşi olur. Tatlı nevinin tabiatı İhtiyarat kavli üzere ikinci derecede sıcak ve nemlidir. Diğer çeşitlerinden tez hazmolur ama mideyi gevşetir ve dönmesi vardır yani midede galip hangi hıltı bulursa ona döner. Ve tabiatı mülayim tutar, eğer çekirdek ile yiyip ve üstüne hazımdan evvel su içseler tabiatı sürer(ishal) ve midede yemeği fasit eder. Kiraz kuvvetlendiricidir, tam cinsel güç getirir ama gıdayı ifsat edicidir ve kara safra tevellüt edicidir. Ve ekşi kiraz ki ona vişne derler, susuzluğu giderir ve tabiatı bağlar. Ve bazı mide ki balgami fazlalıklar ile dolu ola, ona dahi muvafıktır, zira bunun kurutuculuğu o bir nevi kirazlardan ziyadedir. Ve kekre kiraz tatlı kirazın zıddıdır. Dioskorides kavli üzere taze kiraz tabiatı sürer(ishal eder), kuru kiraz tutar/büzüştürür(kabz eder). Ve eğer kirazın zamkını şarapla ve su ile içseler eski öksürüğe fayda eder ve beti benzi gökçek(güzel) eder ve gözü ruşen(aydın) eder ve yemeğe ve cinsel münasebete iştah getirir. Eğer su karışmadan tatlı kirazı şöyle içseler mesane taşlarını dağıta. Ve ekşi kiraz ki ona vişne derler, böbreği ısıtması vardır yani böbreği sıcak eder ve tatlı kirazdan dahi kuvvetlendiricidir. O ecilden evladı olmayanlar vişneden ilaç bulduk derler, caizdir zira böbreği ısıtması vardır. Vişne / Karasiya-yı mürr: Vişne kirazı derler, karasiyada henüz beraber zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]



Karasiya: Bir ağaçtır erik ağacı gibi. Ve yemişi hünnap gibi olur, suludur ve şiddetli kızıldır, yetiştikçe siyah olur. Tadı ekşilik ile tatlılık arasındadır. Ona Mısır'da hühü'd-düb derler. Ve habbü'l-mülük demekle maruf olan değildir. O, soğuk ve kurudur evvelkide ya nemlidir. Safravi hıltları ve gamı ve bulantıyı ve susuzluğu keser. Ve o, yumuşatıcıdır. Ve zamkı öksürüğü keser ve cinsel güce kuvvet vermesinde tecrübe olunmuştur ve vücudun içinde olan yarayı zail eder ve taşları ezer.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Karasıya ve karasiya kiraz dedikleri yemişin tabiatı İhtiyarat kavli üzere ikinci derecede sıcak ve nemlidir, tez hazmolur ama mideyi gevşetir ve dönmesi dahi vardır, midede galip hangi hıltı bulsa ona döner ve tabiatı mülayim tutar, eğer çekirdek ile yiyip üstüne hazımdan evvel su içseler tabiatı sürer ve midede yemeği fasit eder. Kiraz kuvvetlendiricidir, tam cinsel güç getirir ama gıdayı bozup ifsat edicidir ve kara safra tevellüt edicidir. Dioskorides sözünce: taze kiraz tabiatı sürer, kuru kiraz tutar/büzüştürür(kabz eder) ve ekşi kiraz ki ona vişne derler susuzluğu giderir ve tabiatı bağlar ve bazı mide ki balgami fazlalıklar ile dolu ola ona dahi muvafıktır zira bunun kurutuculuğu o bir kirazlardan ziyadedir. Vişnenin böbreği ısıtması vardır, böbreği sıcak eder ve tatlı kirazdan dahi kuvvetlendiricidir, o ecilden evladı olmayanlar vişneden ilaç bulduk derler caizdir zira böbreği ısıtması vardır. Eğer kirazın zamkını şarapla ve su ile içseler eski öksürüğe fayda eder ve benzi gökçek eder ve gözü ruşen eder ve yemeğe ve cinsel münasebete iştah getirir. Eğer su karışmadan tatlı kirazın suyunu içseler mesane taşlarını dağıta, tecrübe edilmiştir.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Karasiya: Rumca isimdir, kiraz dedikleridir. Kiraz kırasıyadan hatadır. Arap taifesi kiraza hubbü’l-mülük derler. Henüz yeşil iken tabiatı birinci derece ahirinde soğuk tutucudur/büzücüdür(kâbızdır) ve kızarıp ekşi oldukta ikinci derece evvelinde soğuk ve kurudur. Tatlı oldukta tabiatı birinci derece ahirinde sıcak ve nemlidir. Rutubeti ve yelmeşikliği olmakla mideden tez iner, mideye sıklet verip yemeğin hazmına mani olup hazımsızlık(tuhme) eder. Onun için evla budur ki yemek üzerine yemeyeler. Midede ne makule hılt galip ise ona döner. Yendikte tabiatı yumuşatıp ishal eder, hususan eğer çekirdeği ile olursa ziyade eder. Böyle olunca aleti harekete getirir. Ekşi olanı susuzluğu keser ve karnı tutar. Kiraz ağacının zamkı erik ağacının zamkına benzer. Tabiatı sıcak ve kurudur. Temizlemesi/yıkaması(cilâ etmek) ve hıltları doğraması vardır. Yapışkanlığı olmakla akciğer kamışı pürüzlülüğüne fayda eder. Eğer pürüzlülük kuruluktan olursa sıvayıp doldurmakla giderir ve eğer yapışmış balgamdan olursa balgamı doğrayıp temizler/yıkar(cilâ eder). Bazıları miskal miktarını içseler sidik yollarında olan taşları ufaklar der. Kiraz kurusu, hususan ekşisi karnı tutup tutar/büzüştürür(kabz eder). Eskiden olan öksürük için zamkını soğuk su ile içeler. Zamkını suda ıslatıp içseler ve yüze sürseler yüz rengini güzel eder. Sürme gibi göze çekseler göz nurunu keskin eder. Eğer yeseler yemek iştahını harekete getirir.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]



Kiraz: Yemesi lezzetli, tadı güzel ve biraz mayhoşça olsa da hazmı güçtür. Mideyi zayıflattığı için çekirdekleri ile beraber çok yememelidir. Çilek ve vişneden yapılan şurubun ise herhangi bir zararı yoktur. Kiraz ağacının kabukları ateş düşürücüdür. Meyvesinin sapları ise idrar attırır ve vücuda kuvvet verir.
[Sıhhatnümâ]