🐪 Deve Eti
Deve etinin mizacı sıcak ve kurudur(huşktur). Faydası bu ki açı doyurur heman / Bitirir ancak ki onu yemek kara safra(sevda) buharı / Tarçın onun zararını defeder.
[Tutmacı - Tabî'atnâme]
Deve eti sıcaktır, yaşdır, cinsel münasebet şehvetini getirir ve meniyi artırır, tez hazmolur. İstiska hastalığına(rencine) fayda eder ve bedene kuvvet verir ve mideyi ve böbreği ısıtır.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
At ve eşek ve deve etleri nihayet derecede yoğun kıvamlı/kalın(galiz) ve pistir(habistir).
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Deve eti katı sıcaktır. Yel tutan kimselere iyidir, soğuk hastalıklı adamlar yese faydalıdır ama, sirkeyle yeseler tez hazmolur.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Deve eti yoğun kıvamlı/kalın gıdadır(galîzü’l-gıdadır) geç hazmolucudur(asîrü’l-hazmdır) (vücudu) ziyade kızdırır.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Deve etinde(lahmında) var onun hararet / Bu kanın artırır sıcaklığını(germiyyetini) / Kulunç hastalığını(rencini) velakin incitir o / Yiyeler zencefil perverdesini(tatlısını/macununu).
[Nazmu't-Tabâyi]
Cemel: Devedir Türkçede; üştür Farsçada; ibla Yunancada; cemala Süryanicede; kamile Rumcada; kamela Latincede; kamelloz İspanyolcada; cüzur Arapçada. Elde besledikleri devenin eğer eti eğer sütü eğer deva olacak ciğeri ve diğer uzvu cümle yabani deveden ağır(sakil) olur. Yabaniye Arap(urban) devesi derler. Eti ve zikrolunduğu üzere her uzvu elde ve evde besledikleri deveden hafif olur. Alası kızıl ve sarışın(aşkar) olmaktır. Etini zeytinyağı ve biber ve kimyon ile pişirip yeseler gayet faydalıdır. Ve üzerine pişmiş şarap(mey-puhte) içseler cinsel münasebeti(cimâ'ı) ziyade ettirir, zekeri kıvama getirir. İnzalden sonra dahi sakin olmaz. Ama eti yoğun kıvamlıdır(galizdir), geç hazmolur ve ekser sevdavi kan hasıl eder. Şeyh Davut'un sözü tabiatı ikinci derecede sıcak ve üçüncü evvelinde kurudur. Eti, dört günde bir tutan sıtmaya(hummâ-yı rub'a) ve kara sarılığa(yerakân-ı esvede) ve sidik yanmasına(harkatü’l-bevle) faydalıdır. Deve etini kullanan kimse elbette biraz hareket ede ve yattıkta sol yanına yata ve mümkün olursa çok yemeye. Mide ve yüreğe ziyade hararet verir. Ve dört günde bir tutan sıtması olanlar ve yan başı ve siyatik(ırkuʼn-nisâ) sahipleri sirkesiz pişirip yiyeler, onlara muvafıktır, fayda eder. Gayrılar sirke ve hardalla yiyeler. Ve etini yakıp temriyeye vursalar fayda eder. Ve akciğerini sıcak iken çigide vursalar giderir. Ve akciğerini çok yeseler göze zayıflık verip bilahare gözsüz kalır. Eğer köpek(kelb), deve ayağını yese bir gözü elbet(lâ-büdd) kör olur. İncik kemiğinin(İnciğinin) iliğini bir pare yün ile avrat temizlikten(tuhrdan) sonra vajinal fitil yapsa(kendinde götürse) eri cinsel münasebet(cimâ') ettiği gibi yüklü ola. Kığını kurutup burna püskürtseler burun kanamasını(ru'âfı) keser ve muvafık otlar ile sara sahibine içirseler fayda vere ve domuzcuğa(hanâzîre) yakı etseler faydalıdır ve beneklere ve siğillere vursalar faydalıdır, ama bunlara yaş iken yakı edeler. Burun kanamasına(Ru'âfa) kurusu yeğdir. Eğer sidiğini ciğer şişine vursalar fayda verir ve cinsel münasebete(cimâ'a) keza kuvvet vere ve sarhoşa içirseler derhal ayıla. Eğer istiskaya ve dalak katılığına dahi sidiğine süt(bevline süt) karıştırıp içirseler faydalıdır ve ciğer tıkanıklıklarını(süddelerini) açar. Ve derler ki devenin gözü Süheyl yıldızına denk gelse(düş olsa) derhal ölür. Eğer deve kükrese burnuna yarpuz suyu damlatsalar sakin ola. Eğer yününü yakıp kan akan yerlere ekseler kanı kese. Ve kürkünü aşk ehli aşıkların yenine bağlasalar aşkı zail ola.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Deve köşegi eti(Lahmü’l-cazûz): Deve yavrusu etidir. Farsçada guşt-ı şütür-beçe derler. Gayet sıcaktır. Çalışanlara(Ashâb-ı kedde) ve şiddetli riyazet(sporculuk) sahiplerine muvafıktır, siyatiğe(ırku’n-nisâya) ve dört günde bir tutan sıtmaya(hummâ-yı rub') ve diğerlerine muvafıktır ve faydalıdır. Yoğun kıvamlı/kalın(Galiz) gıdası vardır, kara safra(sevda) tevellüt eder. Cümle vahşilerin etinden yoğun kıvamlıdır/kalındır(galizdir), ancak zencefil murabbası ıslah eder.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]