🌿 Cimcim / Cemcem
Botanik not
Metinler ve pek çok delil Symphytum officinale olmasına işaret ediyor ancak buna rağmen Terceme'nin çizimindeki bitki kökü böyle olmadığını gösteriyor ve bize bunun bir ginseng çeşidi olabileceğini anlatıyor. Zaten ginsenglerin de ortak özellikleri genellikle cinsel gücü arttırmasıdır. Panax ginseng olsaydı, kırmızı küçük meyveler de çizerdi zira bu kitabın çizimine bu kadar itibar etmemizin sebebi diğer bütün kitapların aksine Terceme-i Cedid resimlerinin çizimlerinin genelinin neredeyse kusursuz nakş edilmiş olmasıdır. Kısacası bitkinin ne olduğu günümüzde kesin olarak bilinir değil gibi gözüküyor.
Metinler
Cimcim (Kara şavz-ı kebir): Bu ot üç çeşit üzeredir, üçünün dahi tabiatı birbirine yakındır. İkinci derecede sıcak ve kurudur. Faydası, eğer zikrolunan otun kökünü bal şerbetiyle kaynatıp içseler beden dahilinde olan yaralara, berelere ve yarıklara faydalıdır ve kanlı ishali keser ve yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder) ve göğsü mülayim tutar ve böbrek ağrılarına faydalıdır ve yan baş ağrılarına fayda eder ve rahim ağrılarını dindirir ve sinirlere kuvvet verir ve kasık yarığını bitirir ve dahi kalça ağrısına faydalıdır ve balgami öksürüğe fayda eder. Eğer zikrolunan otun kökünü dövüp yaralar üzerine vursalar bütün yaraları düzeltir. Ve eğer yakı edip şişlikler üzerine vursalar şişlikleri eritir/çözer ve bıçak ve kılıç yaralarına yakı etseler Allah'ın emriyle şifaya sebep olur Allah'ın izniyle ve bütün yaralara her nice olur ise define sebep olur. Neticede zikredilen otun kökü tabip görüşü ile olunca faydası sonsuzdur. Son derece faydası müşahede olunur, gerek masumlarda (çocuklarda) ve gerek yetişkin kişilerde fakir (ben) nice kere tecrübe eylemişimdir, gaflet olunmaya.
[Terceme-i Cedîde Fi'l-Havâssi'l-Müfrede]


Cimcim: Yaban havucunun köküdür ki Rumi çeşidine şakakul, bazıları behmen dahi derler. Mısır şakakulu dahi derler. İhtiyarat sahibinin sözüne göre Sudan içinde biter, geldiği vilayette dahi olur derler, [ama uzaktır]. Orada kökü altın ve altın alet ile çıkarırlarmış. Vakıada o vilayette altından başka alet olacak şey yoktur ve demir yoktur. Ve Çin ehli arasında dahi muteber köktür. Bazıları Türkistan'da dahi bulunur derler. Ama Rum'da çok olur. Çin'de Hitay cimcimi derler. Astıma(nefes darlığına,"rebv") ve nefes darlığına ve bademcik şişmesine(hunnâka) yarım dirhemi kullanılır. Cinsel gücü (bâhı) fazla eder, cimaya kuvvet verir. Bedene kilo aldırır(semizletir).
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Cimcim: Bir ince ottur. Beyaz ile sarı arasındadır. -onun çiçeği bilinmiyor, Çin'den gelir- Ve iyisi tatlı ve hafif (latif) ve kesici olanıdır. Üçüncünün evvelinde sıcak ve kurudur. Astıma(nefes darlığı,"rebv") ve öksürüğe ve kan bırakmaya ve zatülcenbe faydalıdır. Ve galiba kullanması şeker iledir. Ve o, şehveti tahriklendirir ama dalağa zararı vardır. Mağrib zamkı onun düzelticisidir. Ve şerbeti: Yarım dirheme dek. Ve bedeli: Üç katı huskencübin.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Cemcem: Yaban havucunun küçüğüne benzer sarıca köklerdir. Lezzetinde dili büzücülük ve azıcık tatlılık ve acılık vardır. Çin (Sin) vilayetinden Buhara'ya ve Semerkant'a getirirler. Ondan diğer şehirlere gider. Bazısı zencefil kökü gibidir ve toz rengindedir. Evvelkisi iyidir. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur ama lezzetinden zahir olan budur ki, hararet ve kuruluğu ikinci dereceden öteye geçmeye. Astım("rebv") ki güçle nefes almaktır, ona ve nefes darlığına ve akciğerde olan çıbana ve hastalığa faydası tecrübe olunmuştur. Bu husus için şerbet miktarı yarım dirhemdir. Cimayı tahrik etmesi dahi denenmiştir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]