Kumru, Üveyik Kuşu (Streptopelia turtur, Şifnin)

Şifnin-i berri: Kızılca üveyik derler. Güvercin yavrusu yerine istimal olunur, ama bazıları turgay derler. Arapça yemam ve vestaniye Arapça; turgay Türkçe; şifina Süryanice. Bunun a'lası küçüktür. Tabiatı sıcak ve kurudur. Kurusu kavi olur. Felçliye faydalıdır, ama uykusuzluk getirir ve beyne zarar verir, illa sirke ile kişniş islah eder. Bunu boğazladıktan sonra bir gün durmak gerektir. Ondan pişirip ihtiyarlara ve hastalıktan kalkmış kimselere İbni Baytar ve Minhac'ın sözü üzere gayet a'ladır. Tutucu güce(masikeye) ve duyulara(havassa) kuvvet verir ve hafızayı ve zihni ziyade eder. Bunun eti keklik etinden yeğdir. Irak vilayetinde çok olur.
Salsal: Bazıları bunu üveyik kuşudur derler. İhtiyarat saksağan kuşudur demiş.
Tarigun: Kızıl üveyik derler, bazıları gayrı kuştur derler.
Fahte: Üveyik kuşudur Türkçe. Şeyh Davud'un sözü üzere kanı göz beyazını giderir, gübresi çili giderir ve sirke ile şişleri eritir/çözer(tahlil eder) ve tüyünü tütsü eyleseler sıtmaya faydalıdır. Eğer bu kuşu haps eyleseler kendini helak eder, çok yaşamaz. Bunun eti sıcak ve kurudur. Felce faydalıdır, ama uykusuzluk getirir, beyne muzırdır. Uykuyu keser, illa sirke ve kişniş islah eder. Meçhul söz: Eğer gübresini oğlancıklar götürse sarayı(epilepsiyi) giderir. Eğer üveyik kanını göze damlatsalar, eğer çıbandan eğer darptan eğer gayrıdan olan eserleri giderir.
Fevahit: Üveyik kuşlarıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Fâhte [Fâhite]: Üveyiktir. Eğer bokunu oğlancığın boynuna asakosalar uçuğuna fayda eder.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Fahte: O, Davud Hekim diyarında yemame demek ile maruftur. O, bir kuştur ki gerdanının çevresinde siyah halkası vardır, güvercin hacminde olur. Yabanisi az ülfet tutar. Kurudur üçüncünün evvelinde. Yemesi felce ve titremeye ve uyuşukluğa ve yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yellere faydalıdır ve tıkanıklıkları açar. Ve kanı, taze iken gözden beyazı söker ve tersi çili kazır ve sirke ile şişleri eritir(hall eder). Ve hassalarındandır ki tütünü ile tütsü eylemek sıtmayı def eder. Ve eğer onu hapsedeler kendini öldürür. Ve onun yemeği uykusuzluk getirir. Şeker islah edicisidir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Tihuc: Bazıları bu kuşu üveyik kuşudur dediler. Bunun a'lası kilo almış(semiz) ola. Tabiatı hararette mutedildir. Tabiatı bağlar(tutucudur). Hastalıktan kalkmışlara faydalıdır ve yürek ishalini tutar. Eğer sirke ile pişirip yeseler ishale gayetle fayda eder. Riyazet ehli kimselere ve hastalıktan kalkan kişilere dahi herise gibi pişirip yedireler zira gıdası yoğun kıvamlı/kalındır(galizdir).
[Şirvani - Tuhfe-i Muradi]

Şefnin-i berri: Yemam demekle maruf bir kuştur. Bağdat ve Basra caniblerinde çok olur. Bahar ortalarında o caniblere gelir büyüklükte üveyik kadar olur ve sureti dahi ona benzer. Tabiatı sıcaktır, kuruluğu ve rutubeti dahi vardır. Kocalara ve balgam marazlarından henüz kalkan kimselere iyidir. Fiilinin acayipliğindendir ki etinden hasıl olan kan sair azaya yürümesinin haricinde (birde) sair kanları dahi cümle bedene yürütür ve kanları az olan kimselerde kanı çok eder. Zira cümlesi kana döner, bedende tutucu gücü(kuvvet-i masikeyi) kavi eder. Felç marazı olanlara faydalı gıdadır. Mizaçları sıcak ve kuru olan kimseler çok yeseler onlara uykusuzluk verir. Onlara islahı budur ki sirke ve kişniş ile yiyeler. Süt ile ziyade lezizdir, sütte olan fesadı islah eder ama süt onun fesadını islah etmez. Eski olunca yaramazdır, hususan bir yıllıktan geçmiş olan yaramazdır, mideye elem verir, arık olan dahi böyledir. Evla budur ki boğazlayıp bir gün veya o kadar dura ta ki eti yumuşayıp hoş ola. Sair etleri muhkem olan kuşlar dahi böyledir. Bazıları demişler kalbe zireklik verir ve hafızayı ziyade eder ve duyuları(havassı) kavi eder ve cinsi münasebete(cimaya) tahrik eder.
Fâhite: Üveyik dedikleri maruf kuştur. Mizacı sıcaktır, kurudur. Şefanin ki yabani gökçül güvercinlerdir onların etlerinden eti yoğun kıvamlı/kalınraktır(galizraktır) ama bu toygar dedikleri kuş etlerinden eti iyidir. Felç marazı olanlara faydalı gıdadır, yemesi uykusuzluk getirir. Islahı muharra pişirip yağlar ile yemektir ve kişniş ile yiyeler ve üzerine ekmeği sirkeye banıp yiyeler. Ama kebabı yaramazdır, tersi ziyade sıcak ve kurutucudur, yıkayıcılık(cila) verir ve büyük şişleri olgunlaştırır/pişirir(munzic), tabaklama etmesi dahi vardır. Demişler ki gecede korkan oğlancıklar üzerine asakosalar fayda eyleye.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa'u't-Tabîbe Cehluhu]