Ümmü Gaylân (Acacia tortilis / Acacia gummifera / Acacia nilotica)
Ümmü Gaylan bitkisi (Acacia gummifera, Acacia tortilis veya Acacia arabica).
Ümmü gaylan: Meşhurdur. Kırda biter. Soğuktur, kurudur. Tutucudur(kâbızdır). Eğer dövseler suyunu sıksalar veya kurusunu kaynatsalar suyunu içseler içten giden kanı keser. Ve rahimden akan yaşları giderir. Ve kan tükürmeyi ve salya akmasını keser.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

"Ümmü gaylan" dikenli bir ağacın ismidir. Çöl halkı meyvesine ve halk çiçeğine ümmü gaylan derler ve Mısır dikeni(şevke-i mısriyye) demekle meşhurdur, kızılcık(zu'rur) ağacı kadar büyür.
Özelliği: Bazı nüshalarda "çölde olan meşhur bir ağaçtır" demekle yetinildi ve diğer nüshada "iddat cinsinden olur" diye beyan olundu. İddattan bu makamda murat ümmü gaylan sınıflarından bir sınıftır ki cümlenin malumudur lakin gelecek zikri ağacın menfaatlerinin kendisinde olması olur. Bazıları o menfaat meyvesinde olur derler ve bazıları çiçeğinde olur derler, bu tafsil Kanun'da zikrolunmadı, zahir olmasına binaen terk olundu.
Tabiatı: Tabiatı soğuk ve kurudur. Ve Kanun'da derecesi beyan olunmadı lakin bazı kitaplarda "ikinci dereceye ulaşan soğuk, kuru ve tutucudur(kâbız)" diye tafsil olundu.
Fiilleri ve Hassaları: Tutucu(kâbız) olup kanı ve akıntı şanından olan diğer akıntıları akmaktan men eder.
Nefeste ve Göğüste: Kan tükürmekten faydalı olur.
Boşaltım Azalarında: Rahim akıntısına faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Ümmü gaylan: Mugaylan dikenidir Türkçe; şevkü'l-mısriyye Arapça; şevketü'l-mugaylan Arapça; şevkü'l-beyabani Arapça; şevketü'l-beriyye Arapça; dıraht-ı har Farsça; kanya Süryanice; batus Rumca; sebyun Yunanca. Tabiatı soğuk ve kurudur ve tutucudur(kâbız). Kan tükürenlere ve adet kanını tutar ve rahimden akan rutubetleri dahi men eder. Ve yaprağı dilcik şişlerine ve makata dahi faydalıdır ve kanı dahi tutar. Ve özsuyunu başa sürseler yahut başa dökseler burun kanını dahi tutar ve hararetsiz göğüs ağrısına dahi faydalıdır. Razi'nin sözü baş ağrısına dahi faydalıdır.
Karaz: Mısır'da bir dikenin yemişinin adıdır. Ona Farsçada sant derler ve yemişi keçiboynuzuna benzer, o yemişe Farsçada kere derler ve özsuyunu alıp o özsuya ve o zamka akasya(akakiya) derler. Kaf babında kakiya diye ve elif babında akakiya diye zikrolunmuştur. Şeyh Davud sözü üzere bu dikene ümm-i mugaylan dahi derler.
Varak-ı şevkü'l-mısri: Ümmü mugaylan dikeninin yaprağıdır. Kurutucudur(müceffif) ve tutucudur(kâbız). Kanamaya(nezf-i dem) ve dilcik şişine ve makata faydalıdır, yaraları bitirir ve kanını tutar.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Ümm-i gilan: Arapçadır. Ona Mısır dikeni(şevke-i mısriyye) derler. Ve bazen talh derler. O, elmadan daha büyüktür. Ve ağacı dikenlidir ve zamkı gayetle kızıldır. Ve o, evvel mertebede soğuktur ve ikincide kurudur. Tutucudur(kâbız). Ve akan kanı hapseder pansuman etmekle ve azayı kuvvetli eder. Ve onun pişmişleri tıkanıklıkları açar ve bağırsak sıyrılmasını(sahc) islah eder ve yaprakları kanı bedenin dışına çeker ve sert(sulb) olanları eritir/çözer(tahlil eder) ve fazlalıkları/atık maddeleri yürütür. Ve onun zamkı yine bu hükmü verir.
Karaz: Ümm-i gilan ve sant dedikleri ağaçların yemişidir. Beyaz çiçeği olur. Ve yemişi Şam keçiboynuzu gibidir. Yazın sonunda yetişir. Kuvveti on yıla değin kalır. İkincide soğuk ve kurudur. Fazlalıkları/atık maddeleri men eder mutlak olarak ve şişleri eritir/çözer(hallider) sürmekle. Ve pişirilmiş suyu, makatın sarkmasını ve rahmin rutubetlerini ve terleri men eder ve bedeni sıkı eder ama böbreklere zararı vardır. Meşe palamudu(ballut) islah edicisidir. Ve şerbeti: Üç dirheme değin. O, derileri tabaklamak eylemekte mazı yerini tutar.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Ümmü gilan: Dikenli bir ağaçtır. Çöl halkı yani konup göçen Arap taifesi ümmü gilan diye semür dedikleri ağaca derler. Semür, bazıları sakız ağacıdır ve bazıları başka ağaçtır demişler ve şehirlerde olan halk, ümmü gilan diye muz ağacına derler. Ümmü gilana Mısır dikeni dahi derler. Bu ağaç derelerde büyük olur. Kızılcık(zu'rur) ki alıç dedikleridir, onun ağacı kadar olur. Tabiatı soğuk ve kurudur, tutucudur(kâbız). Soğukluğu ve kuruluğu ikinci dereceye erişir. Tutucu(kâbız) olmasıyla yaşlıklar akmasını men eder ve ziyade geri çevirir/men eder(red' eder) yani hıltları ve rutubetleri gerisine doğru ittirip men eder. Yaprağından sıkılan su veyahut yaprağının ezilmişi(sehikı) kan tükürmeye ve rahimden rutubet akmasına iyidir.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]