Ayva Yağı (Dühn-i Sefercel)

Ayva yağının yapılışı budur ki üç rıtl ayva suyu ve bir rıtl susam yağı(şîr-i revgan) alına, bir cam kap içine konula ve kırk gün güneşte dura; yahut ayva yağa bırakıla ve örtülüp nice günler dura ta ki kuvveti yağa çıka; ya da ayvayı suya bırakıp kaynatırlar ta ki eriye, ondan sonra süzeler ve yarısı miktarı ona gül yağı koyalar ve kaynatalar, ta ki yalnız yağ kala.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Asma uçları yani üzüm tefeği uçlarının ve filizlerinin yağı, gül yağı ve adamotu(luffâh) yani adamotu meyvesi(yebrûh semeri) ki ona kroton tohumu(habbü’s-selâtîn) dahi derler onun yağı, işbu üç adet yağ soğutma ve tutuculukta/büzücülükte(kabzda) birbirine yakındır ve ayva yağı dahi onlar gibidir. Elma ve ayva yağlarında tutucu/büzücü(kabız) ve soğutucu hassaları vardır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Dühnü’s-sefercel: Ayva yağıdır. Farsçada revgan-ı bih derler. Tutucu/büzücü(kabız) ve soğutucudur. Uyuz çıbanlara, baş konağına, soğuktan arız olan yarıklara, yılancığa(nemleye), ağız çıbanlarına ve yaralarına, kan tükürmeye(nefs-i deme), sıcak baş ağrısına, ciğer şişlerine, sıcaktan olan ishale ve dizanteriye(zahîre) faydalıdır. Ve lavman(hukne) etseler bağırsak yarasına gayet faydalıdır. Eğer kına ile karıştırıp kabarcıklara(büsûra) ve sivilcelere vursalar fayda verir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Dühnü’s-sefercel: Ayva yağıdır. Yaramaz çıbanlara, baş konağına, soğuktan yarılan yaralara ve ağız çıbanlarına fayda eder. Ve eğer lavman etseler rahme fayda ede. Eğer zekere damlatsalar idrar yanmasına fayda eder. Eğer içseler kan tükürmeye, sıcak baş ağrısına, sıcak nezleye, ciğer şişine, eski ishale ve dizanteriye fayda eder. Eğer lavman etseler bağırsak yanmasına fayda eder. Eğer kına ile karıştırıp sivilcelere vursalar fayda eder. Terkibi budur ki, ayva suyu iki yüz kırk dirhem, sümbül üç dirhem, besbase üç dirhem, karanfil üç dirhem, pelin otu altı dirhem, sakız bir miskal, bir miskal öd; bu devaları toplayıp ıslatalar bir gün bir gece. Ondan sonra kaynatıp süzeler. Beraber gül yağını katıp kaynatalar, su gidip yağ kalınca. Ondan sonra kullanalar fayda ede. Bir dahi budur ki gül yağı bir rıtl, ayva suyu bir rıtl pişireler, suyu gidip yağı kalınca ondan üç dirhem sakız ve üç dirhem limon otunu(ıdhırı) ezip katalar, ondan bir dirhem sümbül ve çeyrek miskal ham amber eğer bulunursa, eğer bulunmazsa bedeli üç dirhem laden koyalar, kaynatalar, süzeler, kullanalar. Bir türlüsü dahi budur ki ayva suyunu eski şarap ile ve gül yağı ile otuzar dirhem tartıp karıştırıp Rum pelin otu iki dirhem, dereotu tohumu, limon otu ve sümbül her birinden ikişer dirhem ıslatalar bir gün bir gece. Ondan kaynatalar, süzeler. Dört dirhem laden ve iki dirhem mastika, safran bir dirhem, ham amber bir dank dövüp karıştırıp yağı kalıncaya dek kaynatalar, kullanalar.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Dühn-i Ayva: Soğuktur, mideyi düzeltir. Yapılışı: Ayvayı rendeleyip zeytinyağıyla karıştırıp güneşe koyalar on beş gün dura, sonra tekrar yüz dirhem ayva suyu ile üzerine koyup kaynatıp ta ki suyu kalmaya, alıp saklayalar.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Dühnü’s-sefercel: Ayva yağı. Soğuktur, tutucu/büzücüdür(kabızdır). Yapılışı budur ki ayva çiçeğinden alıp zeytinyağı içinde güneşe koyup birkaç kere çiçeğini değiştirirler. Bazıları evvela zeytinyağını limon otu ve hurma çağlası kabuğu ile şol miktar kekre ederler ki tamam yağa tesir etmeye. Ondan sonra o yağ içine çiçeğinden koyup su ile ateşte ta suyu gidinceye dek kaynatırlar. Bazıları ayvanın suyunu sıkıp yağ ile ateşte ta suyu gidinceye dek kaynatırlar. Bazıları ayvayı doğrayıp veyahut bütün ayvayı yağ içine koyup birkaç gün yağ ile çalkalayıp hareket ettirirler ta ki ayva kuvveti yağa gele. Bu yağ irinli uyuzlara, kaşıntılara, başta olan kepeğe, yılancık dedikleri çıbanlara, ağızda olan çıbanlara ve kabarcıklara iyidir, faydalıdır. Eğer lavman edinseler rahim ve idrar yanmasına fayda eder, deri tutup terlemeye komaz, fıstık ağacı kurdu ve kuduz böceği dedikleri zehirli böcekler içirdikleri kimselere ziyade faydalıdır. Kan tükürmeye faydalıdır. Koklamakla sıcaktan olan baş ağrısına fayda eder. Kezalik sürünmekle, lavman etmekle ve içmekle sıcaktan olan sancı(zûr) ve iç ağrısına, eskiden olan ishale fayda eder. Bağırsaklarda olan çıbanlara dahi ziyade fayda eder. Eğer kına ile macun etseler damar ve sinir kesiğine fayda eyleye.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]