🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Argan (Yaban bademi, cillevz)
Serbest metin
Argan - Yaban bademi (cillevz)
Argania spinosa, Yağı için bkz: "Argan Yağı"
Cillevz: Yaban bademidir. Sahib-i Minhac, Sahib-i Cami ve İbni Baytar'ın sözleri üzere fındıktır dediler. Ama İhtiyarat'ın sözü hepsinin yanılma olduğunu söyler; cillevz lügati celgûze demektir der. Takvim ve Sahibü'l-Akakir'in sözü üzere cillevz, Hint çam fıstığıdır demiş. Hint çam ağacıdır demektir. Ama İhtiyarat'ın sözü üzere en sahih söz budur ki cillevz, yaban bademidir. Onun yağına zeytü'l-hercân derler ve Uzak Batı ehli ercân ve erkân derler. Farsçada bâdâm-ı kûhî derler. Şiraz'da buhrek derler. Menfaatte yine celgûzenin makamına kaim olur. Tabiatı birinci derecede sıcaktır, bazıları ikincide derler. Birinci derecede kurudur. Azıcık rutubeti vardır. Cinselliğe kuvvet verir, meniyi artırır. Arka ağrılarına, akrep ve böğü ısırdığına fayda verir. Ama hazmı güçtür, mideden geç geçer, başa zararlıdır ancak şeker ıslah eder. Bunun bedeli celgûzedir. Sahib-i Minhac celgûze büyük çam fıstığı tohumudur demiş ki henüz zikrolunur. Cillevz fındıktır. Fe babında fındık diye zikrolunur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yaban bademi (levzü'l-berber / argan)
Levzü'l-Berber: Batı taraflarında Karalar'dan Berber demekle bilinen taifenin bademi demektir. Murat, yaban bademinden bir sınıftır ki sureten fıstık içine benzer lakin ondan büyücekdir ve sarıdır ve etrafında birbirine geçmez delikleri vardır. Tabiatı sıcak ve kurudur, ziyade tutucudur/büzücüdür(kabız), karnı tutar. Yağı eskiden olan sağırlığa ve kulak ağrılarına bir mertebede faydalıdır ki başka devalar ona beraber olamaz. Karın tutmak(kabız etmek) için çiçeğinden veyahut cisminden şerbet miktarı bir dirhem miktara kadardır. Yağına zeyt-i Sudan, yani Karalar zeyti derler. Nitekim önceden zikrolunmuştur ve bu bademe Magrib diyarında ercan derler ve hercan dahi derler.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Argania spinosa, Yağı için bkz: "Argan Yağı"
Cillevz: Yaban bademidir. Sahib-i Minhac, Sahib-i Cami ve İbni Baytar'ın sözleri üzere fındıktır dediler. Ama İhtiyarat'ın sözü hepsinin yanılma olduğunu söyler; cillevz lügati celgûze demektir der. Takvim ve Sahibü'l-Akakir'in sözü üzere cillevz, Hint çam fıstığıdır demiş. Hint çam ağacıdır demektir. Ama İhtiyarat'ın sözü üzere en sahih söz budur ki cillevz, yaban bademidir. Onun yağına zeytü'l-hercân derler ve Uzak Batı ehli ercân ve erkân derler. Farsçada bâdâm-ı kûhî derler. Şiraz'da buhrek derler. Menfaatte yine celgûzenin makamına kaim olur. Tabiatı birinci derecede sıcaktır, bazıları ikincide derler. Birinci derecede kurudur. Azıcık rutubeti vardır. Cinselliğe kuvvet verir, meniyi artırır. Arka ağrılarına, akrep ve böğü ısırdığına fayda verir. Ama hazmı güçtür, mideden geç geçer, başa zararlıdır ancak şeker ıslah eder. Bunun bedeli celgûzedir. Sahib-i Minhac celgûze büyük çam fıstığı tohumudur demiş ki henüz zikrolunur. Cillevz fındıktır. Fe babında fındık diye zikrolunur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yaban bademi (levzü'l-berber / argan)
Levzü'l-Berber: Batı taraflarında Karalar'dan Berber demekle bilinen taifenin bademi demektir. Murat, yaban bademinden bir sınıftır ki sureten fıstık içine benzer lakin ondan büyücekdir ve sarıdır ve etrafında birbirine geçmez delikleri vardır. Tabiatı sıcak ve kurudur, ziyade tutucudur/büzücüdür(kabız), karnı tutar. Yağı eskiden olan sağırlığa ve kulak ağrılarına bir mertebede faydalıdır ki başka devalar ona beraber olamaz. Karın tutmak(kabız etmek) için çiçeğinden veyahut cisminden şerbet miktarı bir dirhem miktara kadardır. Yağına zeyt-i Sudan, yani Karalar zeyti derler. Nitekim önceden zikrolunmuştur ve bu bademe Magrib diyarında ercan derler ve hercan dahi derler.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Yaban bademi (cillevz)
Cillevz: Yabân bâdemidür. Sâhib-i Minhâc ve sâhib-i Câmi' ve İbni Baytâr kavilleri üzere fundukdur dediler. Ammâ İhtiyârât kavli cümlesi sehivdür der; cillevz lügati celgûze demekdür der. Takvîm ve sâhibüʼl-'Akâkîr kavli üzere cillevz, celgûze-i hindîdür demiş. Hind sanavberidür demekdür. Ammâ İhtiyârat kavli üzere esahh kavl budur ki cillevz, levzüʼl-berrîdür ki yabân bâdemidür. Anun yagına zeytüʼl-hercân derler ve ehl-i Magribü’l-Aksâ ercân ve erkân derler. Fârisîde bâdâm-ı kûhî derler. Şîrâz’da buhrek derler. Menfa'atde yine celgûzenün kâ'im-makâmı olur. Tabî'atı evvel derecede hârdur, ba'zılar ikincide derler. Evvelde yâbisdür. Azacık rutûbeti vardur. Bâha kuvvet verür, menîyi arturur. Arka agrılarına ve akreb ve böy ısırdugına nef' verür. Ammâ hazmı güçdür, mi'deden geç geçer, başa ziyânı vardur, illâ şeker ıslâh eder. Bunun bedeli celgûzedür. Sâhib-i Minhâc celgûze habbüʼs-sanavberüʼl-kebâ'irdür demiş ki henüz zikr olınur. Cillevz fundukdur. Fe bâbında funduk deyü zikr olınur. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Cillevz: Yabân bâdemidür. Sâhib-i Minhâc ve sâhib-i Câmi' ve İbni Baytâr kavilleri üzere fundukdur dediler. Ammâ İhtiyârât kavli cümlesi sehivdür der; cillevz lügati celgûze demekdür der. Takvîm ve sâhibüʼl-'Akâkîr kavli üzere cillevz, celgûze-i hindîdür demiş. Hind sanavberidür demekdür. Ammâ İhtiyârat kavli üzere esahh kavl budur ki cillevz, levzüʼl-berrîdür ki yabân bâdemidür. Anun yagına zeytüʼl-hercân derler ve ehl-i Magribü’l-Aksâ ercân ve erkân derler. Fârisîde bâdâm-ı kûhî derler. Şîrâz’da buhrek derler. Menfa'atde yine celgûzenün kâ'im-makâmı olur. Tabî'atı evvel derecede hârdur, ba'zılar ikincide derler. Evvelde yâbisdür. Azacık rutûbeti vardur. Bâha kuvvet verür, menîyi arturur. Arka agrılarına ve akreb ve böy ısırdugına nef' verür. Ammâ hazmı güçdür, mi'deden geç geçer, başa ziyânı vardur, illâ şeker ıslâh eder. Bunun bedeli celgûzedür. Sâhib-i Minhâc celgûze habbüʼs-sanavberüʼl-kebâ'irdür demiş ki henüz zikr olınur. Cillevz fundukdur. Fe bâbında funduk deyü zikr olınur. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.