Sırtlan (Zabuʿ / Anduk Kurdu) Katı sıcaktır, yel tutan kişilere ve soğuk hastalıklı insanlara uygundur, yemeğe aşısı(faydası) var. Ve onu sirkeyle veyahut ekşi aş suyuyla yiyeler tez hazmolur. [Edviye-i Müfrede]
Mahiyeti: Bilinen hayvandır. Eklem Aletleri: Onun nikrise ve eklem ağrısına faydasının meblağını biz üçüncü kitapta beyan eyleriz. [İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Zabu u arca: Sırtlan derler bir hayvandır Türkçe; andık kurdu Türkçe ve yallı kurt Türkçe; bezna Süryanice; sahar Latince. Bu hayvanın eti sıcaktır, it eti gibidir. Fules sözü üzere ikinci derecede sıcak ve kurudur. Eğer bunun yanına varan 'bunda yoktur, bunda yoktur' diye varıp bağlasa asla vahşilik etmez derler. Bunun fercini muhabbet için götürürler. Eğer bunu pişirip suyunu dereotu ve nohut ile nikrise ve eklem ağrısı olanlar ve siniri büzülenler bu suyun içine birkaç defa girseler fayda eder ve içeride olan yeller için bunun kezalik buharına otursalar yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder). Eğer bir kimse eline Ebu Cehil karpuzu alsa ondan bu hayvan kaça. Ve bunun dişini götüren kimselere it ürmeye. Eğer bunun kanından iki kaşık içirseler kılları dökülen kimseye fayda eder. Eğer ödünü papatya yağıyla eritip bakır kapta üç gün durup ondan gözde olan beyaz dane ki göz bebeğinde olur, her ayda iki defa ona pansuman eyleseler o beyaz daneyi zail eder ve o yağ her ne kadar eski olursa o kadar faydası ziyade ola. Eğer ödünü aslan yağıyla yüzde olan çile sürseler çili giderip yıkar/temizler(mücella eder) ve yalnız ödünü göze sürme gibi çekseler gözü aydın eder. Ve baldırının iliğini ham zeytinyağı ile nikris için pansuman eyleseler faydalıdır. Eğer derisini hamile kadın karnına bağlasa oğlancığı hıfz edip düşürmekten korkmaya. Eğer bunun derisinden kile ya ölçek edip veyahut kileye derisini mıhlasalar ve cümle tohum edecekleri bununla ölçseler o tohumlar o yıl afetten emin ola. Eğer derisinden çanak ya kadeh edip kuduz it dalayan kimselere ondan su içirseler ziyan etmeye. Cami sahibi sözü üzere eğer bunun koltuğu altı derisini yakıp zeytinyağı ile pişirseler cinsel iktidarsızlık hastalığını zail eder. Ve sırtlanın adeti budur ki bir yıl erkek olur ve bir yıl dişi olur, zira bu hayvanın kuyruğu altında bir hat vardır ne erkek ve ne dişi idüğü ve endamı belli değildir. Her bar ki birbiriyle çiftleşmek lazım gelse o hat açılıp cem olurlar. Erkeği kezalik bir yıl böyle olur derler, hatta tavşan dahi böyledir derler. Bütün hayvanlara muhaliftir, eğer it duvar veya çatı üzerinde dururken ittifakla sırtlan o mahalden geçip gölgesi köpeğin gölgesine beraber olmak icap eylese köpek o çatıdan yahut duvardan düşüp sırtlan onu alıp yer. Eğer sırtlan ödünü gözde biten kılları kopardıktan sonra sürseler gayrı fazla kıl bitmez. Gece sırtlandan bütün hayvanlar karşı komazlar, kaçarlar. İbni Baytar sözü üzere malihulyalı kimselere bunun kanından içirseler faydalıdır. Sırtlanın diri iken sağ elinin derisini bile götürseler büyükler yanında hürmetli olalar. Takvim sahibi Dioskorides sözü üzere akciğere ve göğse zararı vardır, illa meyan balı ve kitre islah eder. Eğer bunun iliğini insan üzerine bağlasalar o kimseye uyku galebe eyleye. Kazvini'nin Acaib-i Mahlukat'ında der ki eğer bunun yüreğini oğlancıklar götürseler zeki olalar. Eğer bunun iç yağını her kim kaşına sürse o kimse gayet utangaç ola. Eğer fercini sıtmalılar bağlasalar hummaları zail ola. Bunun derisinden tavşan boğazına bir paresini bağlasalar köpek ve tazı o tavşandan kaçar ve ona varmazlar. Takvim sahibi Dioskorides sözü üzere bunun dişini yakıp ve ezip sütü ile karıştırıp gölgede kurutup sallanan dişlere sürseler fayda verir. Eğer bunun azı dişlerini yakmadan dövüp ve sirke ile karıştırıp çıkarmak icap eden diş üzerine kosalar asanlık ile çıka. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Andık kurdudur. Eti sıcaktır. İt eti gibidir. Eğer bir kişi eline Ebu Cehil karpuzunu alsa andık kaça. Eğer bir dişini ele alsalar it arasına girseler ürmeye. Eğer kuruntu ve karasevdalı kişilere kanını içirseler fayda eder. Eğer ödünü ezseler papatya yağı ile beraber karıştırsalar üç gün bir bakır kapta kosalar ondan sonra ayda iki kez göze dürtseler akını gidere ne kadar o yağ eski olursa o kadar iyi olur. Eğer ödü ile aslanın iç yağını karıştırıp yüze dürtseler çili gidere. Eğer ödünü göze çekseler gözü keskin eyler. Eğer kasığından makatına kadar derisini alsalar yakıp dövüp toz haline getirseler hastaların makatına sürseler zahmeti gide. Eğer sağ elini diriyken kesip kendiyle bile götürse beylere girse aziz olur. Ne haceti var ise yerine getirile. Eğer bütünlece yağ içinde kaynatsalar yahut suyla dereotuyla kaynatsalar eklemler ağrısına ve sinirleri ağrıyana ve büzülene içine girse otursa fayda ede. Eğer nikris olan kişi birkaç kez girip otursa nikris ve yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri dağıta gidere, inciğinin iliğini zeytinyağı ile ezseler nikrise dürtseler fayda ede. Eğer derisini yüklü kadının karnına bağlasalar oğlanı düşürmeye. Eğer gelinin içine andık derisini mıhlasalar ekilecek tohum ekseler o ekin bütün afetlerden emin ola. Eğer kova düzseler kuduz it daladığı kişiye su içirseler içinden fayda ede. [İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Aksak sırtlan demektir, kurt kadar büyük olur. Türkçede andık kurdu derler. Bu hayvanın tabiatı üçüncü derece evvellerinde sıcaktır, bir miktar kuruluğu dahi vardır. Yoğun kıvamlı/kalın(galiz)dır, rutubeti çoktur. Erkekli dişili olur lakin insanların örfünde dişilik ile maruftur. Onun içindir ki dişilik lafzı ile aksak derler. Aksak demektir zira bu hayvan seğirttiği zamanda şol görünür ki sol ayağı aksar. Bazıları derler ardından sol ayağı kısadır ve dişisinde aksaklık daha zahirdir. Bazıları demişler aksaklık ancak dişisindedir. Bazıları derler nefsinde aksak değildir lakin kurt veyahut köpek görse aksaklığa vurur ta ki kurt veyahut köpek gelip ona bine. Zira eğer erkeği ve eğer dişisi cimaya ziyade maildir. Hatta bazıları demişler ki bütün hayvanlar ile zina eder. Sırtlan, Ebu Cehil karpuzundan ziyade korkar. Eğer bir kimse bir danesini eline alsa ondan kaçalar. Bu hayvanda yazılan sair ahval akıl ve kıyasa muhalif olmanın terk olunup uzatılmadı. Talip olanlara mahallinde Arapça kitabında göreler. [Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Zabun Arcaun: ... Ne zaman dişlerinden bir kişi alıp bile götürse ona it ürmeye. [A’cebü’l-’uccāb]