Katâd / Istıragalis ve Nevâris
Botanik Analiz
Katâd / Istıragalis: Astragalus türleri (Özellikle Astragalus gummifer ve türevleri / Geven / Kitre Dikeni).
Nevâris (İsa Misvağı / Sinir Ağacı): Astragalus cinsinin iri, çalımsı ve ağaçsı bir alt türü (Muhtemelen Astragalus microcephalus veya Astragalus gummifer varyantı).


Katad: Mahiyeti: Onun zamkı kitredir(kesîrâdır), kaf babında onun faydalarını biz zikreyledik. Tabiatı: Soğuk ve kurudur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Istıragalis(Astragalus): Türkçe tavşancıl toynağı derler. Yer üzerine düşeni yaprağı ve budağı nohuda benzer. Ufacık çiçeği olur. Kökü turba benzer. Gölgeli yerlerde biter. Ve karlı yerlerde çok biter. Eğer dövseler eski çıbanlara ekseler bitirir. Ve dahi kökünü kaynatsalar şarapla içseler içini tutar/büzer(kabız eder). Ve ishali keser. Ve idrarı yürütür. Ve kan tükürmeyi keser.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Katâd: Kitre aldıkları dikendir. İbni Baytar'ın sözü üzere şevkü’d-hadîde derler, Şiraz'da rekem derler. Bunun dikenini yakarlar ve çöpünü soyarlar. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Öksürüğe ve akciğer yarasına faydalıdır ve zamkının faydası kef babında kitre(kesîrâ) diye zikrolunur.
Nevâris: Abbas misvağı derler bir ottur. Ağacı uzun ve ince budaklı olur, değirmice sarı çiçeği olur, iyi kokuluca olur. Rumiler İsa misvağı derler ve bazıları şeceretü’l-kudüs ve misvâkü’l-mesîh dahi derler. Katâd çeşidindendir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Katâd: Bir dikendir. Aslı boştur kamış gibi. Çiçeği vardır. Kızıl tüylüdür. Sıcak ve kurudur ikincide. Şırası, öksürüğü ve nefes darlığını yok eder içmekle ve alacayı(behak) ve izleri bal ve sirke ile sürmekle.
....
Nevâris
(Muhtemelen Astragalus gummifer veya benzeri uzun boylu bir Geven çalısı).
O, Mesih misvağıdır. Bir ağaçtır ki bir kamet kadarı uzanır. Budakları uzun ve yaprakları küçük ve yuvarlak ve çiçekleri sarı yün gibi üzerindedir ve dikenleri iğne gibidir ve zamkı beyazla kızıllık(humre) arasındadır. Rum taraflarında ve Halep'te çok olur. Yazda yetişir. Sıcak ve kurudur üçüncüde ve tohumu ikincide. Aspire yakındır. Damarlar ağrısını yok eder, çıkık ve kırık olan şeyleri onarır/iyileştirir(cebr eder) ve kanı keser içmek ve sürmekle ve üzerine ekmekle. Ve tohumu zehirleri/ağıları men eder içmekle ve zamkı, yaraları etlendirir ve şırası zatülcenpten kurtarır ama böbreklere zararı vardır. Fındık ıslah edicisidir. Ve şerbeti: Bir miskaldir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Katâd: Dikenli bir ağaçtır. Dikenleri keskindir. Kitre(ketre) o ağaç zamkıdır. Bu ağacın yapraklarını dövüp suyunu sıksalar ve nöbet şekeriyle karıştırsalar eskiden olan sıcak öksürüğe ziyade ziyade faydalı deva ola. Kezalik akciğerde olan irinli çıbana faydalı ola. Rıtlın üçte birinden ziyade kullanmayalar. Bu ağacın mizacı soğuktur ancak kökü soğuk değildir, kökü yakıcıdır. Eğer dövüp sirke ile veyahut bal ile alacaya(behaka) sürseler iyi ede.
Nevâris: Yunanca bir isimdir. Rum taifesi yanlarında misvak-ı Mesih aleyhisselam demekle meşhurdur, sinir ağacı dahi derler. Ama şek yoktur ki bu nebat katâd ki kitre ağacıdır onun büyük olan çeşididir ve zamkı dahi ekser tesirinde ve fiilinde kitreye yakındır lakin bunun zamkı tutucu(kabız) ve kurutucudur. Faydalarından tecrübe olunmuştur ki siniri bitiştirir. Kitre ağacı ile bunun arasında fark budur ki bunun budakları uzun ve incelerdir ve yaprakları ufak ve değirmidir ve cümle nebatının üzerinde yün gibi ufak tüyleri vardır ve kokusu hoş ve lezzeti keskin sarı çiçeği vardır. Meşelerde ve meşelere yakın yerlerde biter. Budaklarının uzunluğu üç arşın miktarı olur. Nebatının ve çiçeğinin dahi pişirilmişi zamkı ve kökü verdiği hassayı verir. Mesela siniri bitiştirir ve sinirler ağrılarını giderir lakin bu hususlarda zayıflık üzeredir.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]