Hayvanların Havassı
Hamam Böceği,
Serbest metin
🪳 Benât-ı Verdân, Murâbûd, Hamam Böceği, Başmakçı Böceği (Blatta)
Eski hekimler hakikati bilirlerdi, o sebeple yok yumurtası rüzgar yoluyla taşınmıştır, sinek getirmiştir, başka şekilde olamaz gibi batıl inanç ve vesveselere tabi olmuş değillerdi. Bu konu ile ilgili uygulamamızda bazı şeyleri paylaşacağız, mesela bazı otları çiğneyip güneşe bırakılması durumunda o otlardan bazı kurtçukların hasıl olduğunu yazmışlardır. Velev ki o otlar dezenfekte edilmiş olsun ve toprağın üstünde değil korunaklı bir alanda olsun. Ancak ona dahi "sinekleri çekti ve o sinekler o kurdun yumurtalarını getirdi" diye kılıf ve yalan uydurur şaşkınlar, o sebeple hem dezenfekte edip, hemde tam bir dış dünyadan kopuk fanus içerisinde kanıtlamak gerekir.
Benât-ı Verdân:
Mahiyeti Hakkında: Bilinen devadır, yani otçular (aşşâblar) bilirler; kötü ve pis kokulu ve iltihaplı buharı olan mahallerde peydahlanır (nâbit olur).
Boşaltım/Cinsel Organlar Hakkında: Verdânın eritmesi/çözmesi (tahlili) zeytinyağı ve balmumu ve yumurta sarısı ile kırılır ise rahim ve böbrek ağrılarına faydası olur ve uzuvları sertleştirmez. Ve benât-ı verdân idrarı ve adet kanını yürütür (idrâr eder) ve cenini düşürür ve kurdamânâ ile basurlara faydası olur.
Sıtmalar Hakkında: Nâfızda (?) faydalıdır.
Zehirler Hakkında: Haşerelerin zehirlerine faydalıdır.
Bedelleri Hakkında: Bedeli o kusurdur ki ona köpek eli (keffü’l-kelb) isimlendirilir, ondan maksat bundan sonra zikri gelecek bedesakandır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Benât-ı Verdân:
Arkası kızılca böcektir. Başmakçı böceği demişler. Bazıları murabud böceğidir derler, mim babında zikrolunur. Eğer bunu zeytinyağıyla ezip pişirip kulağa damlatsalar kulak ağrısını sakin eder, rahim ve böbrek ağrılarına dahi faydalıdır. İdrarı ve adet kanını yürütür, ama zeytinyağı ve balmumuyla, yumurta sarısıyla kullanalar. Eğer kurdamânâyla karıştırılıp kullanılsa basurlara ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda eder. Ve eğer dövüp incikte olan yaramaz çıbanlara yakı eyleseler fayda eder.
Murâbûd:
Hamam böceğidir. Ve gemilerde ve değirmenlerde dahi olur Türkçede; hamam böceği ve gemi böceği Türkçede; Farsçada meges-i germâbe ve keştî ve âsiyâb. Eğer bu böceğin bir iki tanesini havanda dövüp badem yağıyla kulağa kavurup damlatsalar bütün hastalıklarına faydalıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Benât-ı Verdân:
Meşhurdur. Zeytinyağıyla ezseler ve pişirip kulağa damlatsalar kulak ağrısını sakin eyleye. Ve rahim ağrısına ve böbrek ağrısına fayda ede. Ve sidiği ve adet kanını yürüte. Eğer zeytinyağıyla ve balmumuyla ve yumurta sarısıyla karıştırıp kullansalar -eğer kurdumanıyla kullansalar- basurlara ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda ede. Eğer dövseler yakı edip incikte olan çıbanlara vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Benât-ı Verdân:
Ve dûdü'l-cerrâr dahi derler. O bir hayvandır. Kızıl ve ince kanatları vardır. Sular kenarında olur. Yumurtası börülce (lübya) tanesi gibidir. O ikinci derecede sıcak ve kurudur. Ve ne zaman ki zeytinyağı ile ve dişi kurdamânâ ile pişirseler ta ki sureti mahvolana dek, makat hastalıklarına faydalıdır, bilhassa basurlara. Ve incir ile incik yaralarına faydalıdır sürmek ile, ve yanmışı bal ile zikredilen şeylerde ve nefes darlığına (usr-ı nefese) ve idrar yanmasına ve rahim ağrılarına yemek ile. Ve çok kimse zannederler ki o baras (alaca hastalığı) getirir ne zaman ki bedene yapışa. Ve o yanlıştır, lakin bazı zamanlarda adet kanı getirir. Ve ne zaman ki kanını yemeğe damlatsalar ve yeseler baras getirir. Ve zırnık ile nişadır ile buhurlayalar, onu uzaklaştırır.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Benât-ı Verdân:
Hamamlar içinde duvarlarda gezer kızıl böceklerdir, bilinendir. Bu böcekler doğmaz ve hasıl olmaz ancak şu yerlerde ki yaramaz ve çirkin kokar buharları ola. Onun içindir ki hamamlarda, helalarda çok olur. Tabiatı sıcaktır, eritici/çözücü (tahlil edici) ve kurutucudur. Eğer içlerini ezip ve zeytinyağı ile pişirip ağrısı olan kulağa damlatsalar fayda eyleye. İdrarı (efşânı) yürütür, çocuğu düşürür. İçmesi murat olundukta evla budur ki yakıp daha sonra yakılmışından bir buçuk miskal miktarı içeler.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Eski hekimler hakikati bilirlerdi, o sebeple yok yumurtası rüzgar yoluyla taşınmıştır, sinek getirmiştir, başka şekilde olamaz gibi batıl inanç ve vesveselere tabi olmuş değillerdi. Bu konu ile ilgili uygulamamızda bazı şeyleri paylaşacağız, mesela bazı otları çiğneyip güneşe bırakılması durumunda o otlardan bazı kurtçukların hasıl olduğunu yazmışlardır. Velev ki o otlar dezenfekte edilmiş olsun ve toprağın üstünde değil korunaklı bir alanda olsun. Ancak ona dahi "sinekleri çekti ve o sinekler o kurdun yumurtalarını getirdi" diye kılıf ve yalan uydurur şaşkınlar, o sebeple hem dezenfekte edip, hemde tam bir dış dünyadan kopuk fanus içerisinde kanıtlamak gerekir.
Benât-ı Verdân:
Mahiyeti Hakkında: Bilinen devadır, yani otçular (aşşâblar) bilirler; kötü ve pis kokulu ve iltihaplı buharı olan mahallerde peydahlanır (nâbit olur).
Boşaltım/Cinsel Organlar Hakkında: Verdânın eritmesi/çözmesi (tahlili) zeytinyağı ve balmumu ve yumurta sarısı ile kırılır ise rahim ve böbrek ağrılarına faydası olur ve uzuvları sertleştirmez. Ve benât-ı verdân idrarı ve adet kanını yürütür (idrâr eder) ve cenini düşürür ve kurdamânâ ile basurlara faydası olur.
Sıtmalar Hakkında: Nâfızda (?) faydalıdır.
Zehirler Hakkında: Haşerelerin zehirlerine faydalıdır.
Bedelleri Hakkında: Bedeli o kusurdur ki ona köpek eli (keffü’l-kelb) isimlendirilir, ondan maksat bundan sonra zikri gelecek bedesakandır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Benât-ı Verdân:
Arkası kızılca böcektir. Başmakçı böceği demişler. Bazıları murabud böceğidir derler, mim babında zikrolunur. Eğer bunu zeytinyağıyla ezip pişirip kulağa damlatsalar kulak ağrısını sakin eder, rahim ve böbrek ağrılarına dahi faydalıdır. İdrarı ve adet kanını yürütür, ama zeytinyağı ve balmumuyla, yumurta sarısıyla kullanalar. Eğer kurdamânâyla karıştırılıp kullanılsa basurlara ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda eder. Ve eğer dövüp incikte olan yaramaz çıbanlara yakı eyleseler fayda eder.
Murâbûd:
Hamam böceğidir. Ve gemilerde ve değirmenlerde dahi olur Türkçede; hamam böceği ve gemi böceği Türkçede; Farsçada meges-i germâbe ve keştî ve âsiyâb. Eğer bu böceğin bir iki tanesini havanda dövüp badem yağıyla kulağa kavurup damlatsalar bütün hastalıklarına faydalıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Benât-ı Verdân:
Meşhurdur. Zeytinyağıyla ezseler ve pişirip kulağa damlatsalar kulak ağrısını sakin eyleye. Ve rahim ağrısına ve böbrek ağrısına fayda ede. Ve sidiği ve adet kanını yürüte. Eğer zeytinyağıyla ve balmumuyla ve yumurta sarısıyla karıştırıp kullansalar -eğer kurdumanıyla kullansalar- basurlara ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda ede. Eğer dövseler yakı edip incikte olan çıbanlara vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Benât-ı Verdân:
Ve dûdü'l-cerrâr dahi derler. O bir hayvandır. Kızıl ve ince kanatları vardır. Sular kenarında olur. Yumurtası börülce (lübya) tanesi gibidir. O ikinci derecede sıcak ve kurudur. Ve ne zaman ki zeytinyağı ile ve dişi kurdamânâ ile pişirseler ta ki sureti mahvolana dek, makat hastalıklarına faydalıdır, bilhassa basurlara. Ve incir ile incik yaralarına faydalıdır sürmek ile, ve yanmışı bal ile zikredilen şeylerde ve nefes darlığına (usr-ı nefese) ve idrar yanmasına ve rahim ağrılarına yemek ile. Ve çok kimse zannederler ki o baras (alaca hastalığı) getirir ne zaman ki bedene yapışa. Ve o yanlıştır, lakin bazı zamanlarda adet kanı getirir. Ve ne zaman ki kanını yemeğe damlatsalar ve yeseler baras getirir. Ve zırnık ile nişadır ile buhurlayalar, onu uzaklaştırır.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Benât-ı Verdân:
Hamamlar içinde duvarlarda gezer kızıl böceklerdir, bilinendir. Bu böcekler doğmaz ve hasıl olmaz ancak şu yerlerde ki yaramaz ve çirkin kokar buharları ola. Onun içindir ki hamamlarda, helalarda çok olur. Tabiatı sıcaktır, eritici/çözücü (tahlil edici) ve kurutucudur. Eğer içlerini ezip ve zeytinyağı ile pişirip ağrısı olan kulağa damlatsalar fayda eyleye. İdrarı (efşânı) yürütür, çocuğu düşürür. İçmesi murat olundukta evla budur ki yakıp daha sonra yakılmışından bir buçuk miskal miktarı içeler.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Benât-ı Verdân, Murâbûd, Hamam Böceği, Başmakçı Böceği (Blatta)
Benât-ı Verdân:
Fi’l-Mâhiyyeti: Devâ-i ma'rûfdur, ya'nî aşşâblar (otçular) bilürler; redî (kötü) ve müntin (pis kokulu) ve ufûnetlü buhârı olan mahallerde nâbit olur (peydahlanır).
Fi A'zâi'n-Nefz: Verdânıñ tahlîli zeyt ve mûm ve yumurta sarısı ile kesr olınur ise rahim ve bögrek agrılarına nef'i olur ve uzvları taslîb eylemez (sertleştirmez). Ve benât-ı verdân bevli ve tamsı idrâr eder (yürütür) ve cenîni iskât eder ve kurdamânâ ile bevâsîre nef'i olur.
Fi’l-Hummayât: Nâfızda (?) nâfi'dür.
Fi's-Sümûmi: Hevâmmıñ (haşerelerin) sümûmına nâfi'dür.
Fi’l-Ebdâli: Bedeli ol kusurdur ki aña keffü’l-kelb tesmiye olınur, andan murâd bundan soñra zikri âtî bedesakandur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Benât-ı Verdân:
Fi’l-Mâhiyyeti: Devâ-i ma'rûfdur, ya'nî aşşâblar (otçular) bilürler; redî (kötü) ve müntin (pis kokulu) ve ufûnetlü buhârı olan mahallerde nâbit olur (peydahlanır).
Fi A'zâi'n-Nefz: Verdânıñ tahlîli zeyt ve mûm ve yumurta sarısı ile kesr olınur ise rahim ve bögrek agrılarına nef'i olur ve uzvları taslîb eylemez (sertleştirmez). Ve benât-ı verdân bevli ve tamsı idrâr eder (yürütür) ve cenîni iskât eder ve kurdamânâ ile bevâsîre nef'i olur.
Fi’l-Hummayât: Nâfızda (?) nâfi'dür.
Fi's-Sümûmi: Hevâmmıñ (haşerelerin) sümûmına nâfi'dür.
Fi’l-Ebdâli: Bedeli ol kusurdur ki aña keffü’l-kelb tesmiye olınur, andan murâd bundan soñra zikri âtî bedesakandur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.