🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Şevketü'l-Beyzâ / Ak Kenger, Atractylis gummifera
Serbest metin
Şevketü'l-Beyzâ / Ak Kenger: Kısa Teşhis Rehberi
Nihai Botanik Hüküm: Metinlerde "Kamileyön Biyanko" veya "Beyaz Kurtluca" adıyla geçen bu bitki, Atractylis gummifera (Ak Kenger) bitkisidir. Devasa çiçekleri olan, toprağa yapışık bir deve dikeni türüdür.
◈ Ne Olduğu: Bu deva şevketü'l-beyza (beyaz diken) dedikleri devadır ki haseke dedikleri ota benzerliği vardır lakin bu devanın beyazlığı daha şiddetlidir ve dikeni uzundur ve yaprakları hamama yaprağına benzer, bu devanın beyazlığı daha şiddetlidir ve yaprağı incedir ve bazılarının sapı iki ziraya (arşın) ulaşır ve çiçeği mor/kırmızımsı (firfiri) renktedir ve tohumu kurtum tohumu gibidir lakin yuvarlaklığı kurtum tohumunun yuvarlaklığından ziyadedir.
Tabiatı: Bu devanın kökünde soğutma ve kurutma vardır ve bu fiiller ile bir miktar dağıtması (tahlili) dahi vardır ve tohumu sıcak ve hafiftir (latiftir). Ve bazıları derler ki bu devanın bilcümle tüm eczası cidden sıcaktır.
Fiilleri ve Havası: Bu devada tıkanıklıkları açıcı kuvvet ve tahlil edici (dağıtıcı) kuvvet vardır ve hususan bu kuvvetler tohumunda (bezrinde) ziyadedir ve kan akmasını dahi tutar (kabz eder) ve kabızlığı mutedil olur.
Yumru, Tümörler (Evram) ve Sivilcelerde: Balgami olan şişlere faydası olur kabız ve tahlil edici (dağıtıcı) olmak hasebiyle. Ve bu deva ile şişlere yakı olunur ve hususan tohumu ile yakının faydası ziyade olur.
Eklem Aletlerinde: Kasılmaya (teşennüce) faydası olur, tahlil edici (dağıtıcı) olup denge (itidal) üzere kabızlığı dahi olduğundan dolayı. Ve kaslarının hareketinde bozulma (fesad) olan çocuklara bu devanın tohumu içirilse faydası olur.
Baş Organlarında: Dişi ağrıyan kimse bu devanın haşlanmış suyu ile ağızda çalkalasa (mazmaza eylese) ağrısı sakin olur.
Göğüs Organlarında: Kan tükürmeye faydası olur, hususan tohumunun o illette faydası ziyade olur.
Gıda Organlarında: Mide zayıflığına faydası olur ve tıkanıklıkları (süddeleri) açar.
Nefz (Atım) Organlarında: Eski (müzmin) olan ishale faydası olur, özellikle midenin başlangıcında olan ishale faydası ziyade olur ve hususan kökünün faydası ziyade olur ve idrarı dahi söktürür.
Hummalarda (Sıtmalarda): Balgami olup zamanı uzun olan hummalara faydalı olur. Ve mide zayıflığından meydana gelen hummalara ve kezalik eski olan hummalara faydası olur.
Zehirlerde: Bu deva çiğnenip akrep soktuğu mahalle konulur ve zehri çekip (cezb edip) çıkarır. Ve bu devanın tohumu haşeratın ve zehirli böceklerin soktuğu kimseye içirilir.
Bedelleri (Yerine Kullanılanlar): Humma faydalarında yerine kullanılan (bedeli) şahtere otu olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
◈ Kendinin tabiatı birinci derecede sıcak ve kuru ve bazıları soğuk kuru dediler ve tohumunun tabiatı sıcak ve kurudur. Müfettihtir ve müshil-i balgam-ı galiz ve sevdadır ve müdirr-i hayz ve bevl ve müfettih-i süddedir.
[Lehçetü'l-Lügat]
Nihai Botanik Hüküm: Metinlerde "Kamileyön Biyanko" veya "Beyaz Kurtluca" adıyla geçen bu bitki, Atractylis gummifera (Ak Kenger) bitkisidir. Devasa çiçekleri olan, toprağa yapışık bir deve dikeni türüdür.
◈ Ne Olduğu: Bu deva şevketü'l-beyza (beyaz diken) dedikleri devadır ki haseke dedikleri ota benzerliği vardır lakin bu devanın beyazlığı daha şiddetlidir ve dikeni uzundur ve yaprakları hamama yaprağına benzer, bu devanın beyazlığı daha şiddetlidir ve yaprağı incedir ve bazılarının sapı iki ziraya (arşın) ulaşır ve çiçeği mor/kırmızımsı (firfiri) renktedir ve tohumu kurtum tohumu gibidir lakin yuvarlaklığı kurtum tohumunun yuvarlaklığından ziyadedir.
Tabiatı: Bu devanın kökünde soğutma ve kurutma vardır ve bu fiiller ile bir miktar dağıtması (tahlili) dahi vardır ve tohumu sıcak ve hafiftir (latiftir). Ve bazıları derler ki bu devanın bilcümle tüm eczası cidden sıcaktır.
Fiilleri ve Havası: Bu devada tıkanıklıkları açıcı kuvvet ve tahlil edici (dağıtıcı) kuvvet vardır ve hususan bu kuvvetler tohumunda (bezrinde) ziyadedir ve kan akmasını dahi tutar (kabz eder) ve kabızlığı mutedil olur.
Yumru, Tümörler (Evram) ve Sivilcelerde: Balgami olan şişlere faydası olur kabız ve tahlil edici (dağıtıcı) olmak hasebiyle. Ve bu deva ile şişlere yakı olunur ve hususan tohumu ile yakının faydası ziyade olur.
Eklem Aletlerinde: Kasılmaya (teşennüce) faydası olur, tahlil edici (dağıtıcı) olup denge (itidal) üzere kabızlığı dahi olduğundan dolayı. Ve kaslarının hareketinde bozulma (fesad) olan çocuklara bu devanın tohumu içirilse faydası olur.
Baş Organlarında: Dişi ağrıyan kimse bu devanın haşlanmış suyu ile ağızda çalkalasa (mazmaza eylese) ağrısı sakin olur.
Göğüs Organlarında: Kan tükürmeye faydası olur, hususan tohumunun o illette faydası ziyade olur.
Gıda Organlarında: Mide zayıflığına faydası olur ve tıkanıklıkları (süddeleri) açar.
Nefz (Atım) Organlarında: Eski (müzmin) olan ishale faydası olur, özellikle midenin başlangıcında olan ishale faydası ziyade olur ve hususan kökünün faydası ziyade olur ve idrarı dahi söktürür.
Hummalarda (Sıtmalarda): Balgami olup zamanı uzun olan hummalara faydalı olur. Ve mide zayıflığından meydana gelen hummalara ve kezalik eski olan hummalara faydası olur.
Zehirlerde: Bu deva çiğnenip akrep soktuğu mahalle konulur ve zehri çekip (cezb edip) çıkarır. Ve bu devanın tohumu haşeratın ve zehirli böceklerin soktuğu kimseye içirilir.
Bedelleri (Yerine Kullanılanlar): Humma faydalarında yerine kullanılan (bedeli) şahtere otu olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
◈ Kendinin tabiatı birinci derecede sıcak ve kuru ve bazıları soğuk kuru dediler ve tohumunun tabiatı sıcak ve kurudur. Müfettihtir ve müshil-i balgam-ı galiz ve sevdadır ve müdirr-i hayz ve bevl ve müfettih-i süddedir.
[Lehçetü'l-Lügat]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Şevketül Beyza
Fi'l-Mahiyyeti: Bu deva şevketü'l-beyda dedikleri devadır ki haseke dedikleri nebte müşabeheti vardır lakin bu devanın beyazlığı eşeddir ve dikeni uzundur ve yaprakları hamama yaprağına müşabihtir, bu devanın beyazlığı eşeddir ve yaprağı incedir ve ba'zıların sakı iki zira'a baliğ olur ve çiçeği firfiridir ve tohumu kurtum tohumu gibidir lakin değirmiliği kurtum tohumunun değirmiliğinden ziyadedir. Fi't-Tab'ı: Bu devanın kökünde tebrid ve tecfif vardır ve bu fiiller ile bir mikdar tahlili dahi vardır ve tohumu har ve latiftir. Ve ba'zılar derler ki bu devanın bi'l-cümle eczası cemian cidden hardır. Fi'l-Ef'ali ve'l-Havassi: Bu devada kuvve-i müfettiha ve kuvve-i muhallile vardır ve hususan bu kuvvetler bezrinde ziyadedir ve nezfi dahi kabz eder ve kabzı mutedil olur. Fi'l-Evrami ve'l-Büsüri: Balğamiyye olan şişlerden nefi olur kabz ve tahlili olmak hasebiyle. Ve bu deva ile şişlere dimad olunur ve hususan bezri ile dımadın nef'i ziyade olur. Fi'l-Alati'l-Mefasili: Teşennücden nefi olur tahlili olup itidal üzere kabzı dahi olduğundan için. Ve adallerinin harekatında fesad olan sıbyana bu devanın tohumu içirilse menfaati olur. Fi-A'dai'r-Re'si: Dişi ağrıyan kimse bu devanın sülakası ile madmada eylese ağrısı sakin olur. Fi-A'dai's-Sadri: Kan tükürmeden nefi olur hususan bezrinin o illette nef'i ziyade olur. Fi-A'dai'l-Gıdai: Mi'de za'fından nef'i olur ve süddeleri teftih eder. Fi-A'dai'n-Nefzi: Müzmin olan ishalden nef'i olur, la-siyyema mebde-i mi'de olan ishale nef'i ziyade olur ve hususan kökünün nefi ziyade olur ve idrarı dahi olur. Fi'l-Hummayat: Balğamiyye olup zamanı uzun olan hummalara nafi' olur. Ve mi'de za'fından hadis olan hummalara ve kezalik atika ve kadime olan hummalara nef' olur. Fi's-Sümümi: Bu deva madğ olunup akreb soktuğu mahalle vaz' olunur ve semmi cezb edip çıkarır. Ve bu devanın bezri haşeratın ve hevammin soktuğu kimseye içirilir. Fi'l-Ebdali: Hummayat menafiinde bedeli şahterec olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Fi'l-Mahiyyeti: Bu deva şevketü'l-beyda dedikleri devadır ki haseke dedikleri nebte müşabeheti vardır lakin bu devanın beyazlığı eşeddir ve dikeni uzundur ve yaprakları hamama yaprağına müşabihtir, bu devanın beyazlığı eşeddir ve yaprağı incedir ve ba'zıların sakı iki zira'a baliğ olur ve çiçeği firfiridir ve tohumu kurtum tohumu gibidir lakin değirmiliği kurtum tohumunun değirmiliğinden ziyadedir. Fi't-Tab'ı: Bu devanın kökünde tebrid ve tecfif vardır ve bu fiiller ile bir mikdar tahlili dahi vardır ve tohumu har ve latiftir. Ve ba'zılar derler ki bu devanın bi'l-cümle eczası cemian cidden hardır. Fi'l-Ef'ali ve'l-Havassi: Bu devada kuvve-i müfettiha ve kuvve-i muhallile vardır ve hususan bu kuvvetler bezrinde ziyadedir ve nezfi dahi kabz eder ve kabzı mutedil olur. Fi'l-Evrami ve'l-Büsüri: Balğamiyye olan şişlerden nefi olur kabz ve tahlili olmak hasebiyle. Ve bu deva ile şişlere dimad olunur ve hususan bezri ile dımadın nef'i ziyade olur. Fi'l-Alati'l-Mefasili: Teşennücden nefi olur tahlili olup itidal üzere kabzı dahi olduğundan için. Ve adallerinin harekatında fesad olan sıbyana bu devanın tohumu içirilse menfaati olur. Fi-A'dai'r-Re'si: Dişi ağrıyan kimse bu devanın sülakası ile madmada eylese ağrısı sakin olur. Fi-A'dai's-Sadri: Kan tükürmeden nefi olur hususan bezrinin o illette nef'i ziyade olur. Fi-A'dai'l-Gıdai: Mi'de za'fından nef'i olur ve süddeleri teftih eder. Fi-A'dai'n-Nefzi: Müzmin olan ishalden nef'i olur, la-siyyema mebde-i mi'de olan ishale nef'i ziyade olur ve hususan kökünün nefi ziyade olur ve idrarı dahi olur. Fi'l-Hummayat: Balğamiyye olup zamanı uzun olan hummalara nafi' olur. Ve mi'de za'fından hadis olan hummalara ve kezalik atika ve kadime olan hummalara nef' olur. Fi's-Sümümi: Bu deva madğ olunup akreb soktuğu mahalle vaz' olunur ve semmi cezb edip çıkarır. Ve bu devanın bezri haşeratın ve hevammin soktuğu kimseye içirilir. Fi'l-Ebdali: Hummayat menafiinde bedeli şahterec olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.