🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Zeytinyağı Tortusu (Akerü'z-Zeyt)
Serbest metin
Zeytinyağı Tortusu (Akerü'z-Zeyt)
Mahiyeti: Kıbrıs bakırından yapılmış kap içinde zeytinyağı tortusu yoğunlaşıncaya kadar pişirilse ve bal kıvamında olsa hidatın salih olduğu nesneye o dahi salih olur ve hidattan belki efdal olur.
Baş Azaları: Sıcak oluncaya kadar koruk suyu ile pişirilse ve pişmişi ile yenilen dişler bulansa onları çıkarır.
Göz Azaları: Göz ilaçlarına bazen dahil olunur.
Atım Azaları: Zeytinyağı tortusu eskidikçe iyiliği artar ve ondan yapılan lavman(hukne) makata ve rahim yaralarına faydalı olur.
Eklem Azaları: Ilıklaştırılarak kullanımı eklem ağrısına faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Zeytâr: Zeytinyağı çökeltisidir. Zeyt süfli dahi derler. Arapçada akerü'z-zeyt ve Farsçada dürdi-yi zeyt ve Yunanlılar amuri derler ve Rumiler sütüladi derler ve İtalyan ve Latin kunduke oliv derler. Tabiatı kaynadıktan sonra ikincide sıcak ve kurudur. Faydaları göz babında akerü'z-zeyt diye zikrolunur.
Zeytinyağı Tortusu(Akerü'z-zeyt): Zeytinyağı çökeltisidir Türkçe; zeytinyağı posası ve zeytinyağı tortusu Türkçe; dürdi-yi zeyt Farsça; dürda zeyta Süryanice; sülü tüladi Rumca; başu der oliv cümle Efrenci. Âlâsı eski olmaktır. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Bazıları ziyade acı ve eski olan üçüncü derecede sıcak ve ikincide kurudur demişler. Şiddetli yellere faydalıdır. Eğer dizde ve eğer diğer azalarda yel olsa yahut balgami ve soğuk mizaçlı kişilerin bedeninde bazı yel ve şiş olsa bunu sıcak edip süreler, ama gayet sıcak ve kızıl şişlere o kadar muvafık değildir. Eğer bundan göze sürme gibi çekseler göze inen suyu men eder ve gözü aydınlatır ve bütün nasurlu yaralara dahi sürseler muvafıktır ve yeni zeytinyağı çökeltisini soğuk nıkrise sürseler muvafıktır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Zeytûbâr: Zeytinyağı tortusudur, bazıları zeytinyağı çökeltisidir derler. Cerahate sürtseler ve nasura sürtseler bitirir. Ak bakır kabı içinde pişirseler bal gibi oluncaya kadar, ondan sirkeyle ya şarapla karıştırıp ağrıyan dişlere sürtseler ve cerahate sürtseler fayda ede. Eğer eskisini lavman(hukne) etseler midede ve rahimde olan çıbanlara fayda eder. Eğer koruk suyuyla pişirip bal gibi olunca ondan yenen dişlere sürtseler kopara. Eğer tazesini ezip eklemler ağrısına vursalar fayda eder. Eğer bir deriye sürüp mecnunların karnına vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Zîbâr: Zeytinyağını saf eylediklerinden sonra kalan tortudur. Ve ne zaman ki bakırda pişirip yoğun kıvamlı(galiz) olsa eklemler ve siyatik(nisa) ve nıkris ve istiska marazlarını sakin eder lapa eylemek ile ve yaraları etlendirir. Ve ne kadar eski olursa faydası ziyade olur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Zeytâr: Zeytinyağının çökeltisidir. Topraklılığı çoktur, azıcık harareti vardır. Eğer muhkem pişirseler mizacı ikinci derecede sıcak olur. Eğer bakırdan kap içinde ta koyu oluncaya dek pişirseler huzaz ki bir ağaç özsuyudur o ne makule nesneye yararsa bu makule pişmiş zeytar dahi ona göre fayda eyleye ve ondan ziyadeliği budur ki eğer saf şarap ile yahut baldan olan şarap ile karıştırıp ağrısı olan dişlere sürseler ağrılarını sakin eyleye. Zeytar eski olunca ziyade iyi olur. Mizacı kuru olan azada ve kuru olan bedenlerde olan çıbanlara zeytar yalnız fayda edip iyi eder. Ama semiz ve gevşek olan bedenlerde olanlara iyi değildir. Bu makulelerde çıbanları ziyade eder. Eğer acı bakla(türmüs) ıslattıkları su ve siyah hamalavun ile karıştırsalar hayvanlarda olan giciğe ve uyuza fayda edip gidere. Hamalavun daha önce elif harfinde işhıs diye zikrolunan ilaçtır. Zeytarın tazesini su ile pişirip nıkris ve en yerleri ağrıları olan yer üzerine dökseler fayda eyleye. Eğer bir deri üzerine sürüp istiska marazından karınları şişmiş olanların karınları üzerine yapıştırsalar şişlerini indire.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Mahiyeti: Kıbrıs bakırından yapılmış kap içinde zeytinyağı tortusu yoğunlaşıncaya kadar pişirilse ve bal kıvamında olsa hidatın salih olduğu nesneye o dahi salih olur ve hidattan belki efdal olur.
Baş Azaları: Sıcak oluncaya kadar koruk suyu ile pişirilse ve pişmişi ile yenilen dişler bulansa onları çıkarır.
Göz Azaları: Göz ilaçlarına bazen dahil olunur.
Atım Azaları: Zeytinyağı tortusu eskidikçe iyiliği artar ve ondan yapılan lavman(hukne) makata ve rahim yaralarına faydalı olur.
Eklem Azaları: Ilıklaştırılarak kullanımı eklem ağrısına faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Zeytâr: Zeytinyağı çökeltisidir. Zeyt süfli dahi derler. Arapçada akerü'z-zeyt ve Farsçada dürdi-yi zeyt ve Yunanlılar amuri derler ve Rumiler sütüladi derler ve İtalyan ve Latin kunduke oliv derler. Tabiatı kaynadıktan sonra ikincide sıcak ve kurudur. Faydaları göz babında akerü'z-zeyt diye zikrolunur.
Zeytinyağı Tortusu(Akerü'z-zeyt): Zeytinyağı çökeltisidir Türkçe; zeytinyağı posası ve zeytinyağı tortusu Türkçe; dürdi-yi zeyt Farsça; dürda zeyta Süryanice; sülü tüladi Rumca; başu der oliv cümle Efrenci. Âlâsı eski olmaktır. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Bazıları ziyade acı ve eski olan üçüncü derecede sıcak ve ikincide kurudur demişler. Şiddetli yellere faydalıdır. Eğer dizde ve eğer diğer azalarda yel olsa yahut balgami ve soğuk mizaçlı kişilerin bedeninde bazı yel ve şiş olsa bunu sıcak edip süreler, ama gayet sıcak ve kızıl şişlere o kadar muvafık değildir. Eğer bundan göze sürme gibi çekseler göze inen suyu men eder ve gözü aydınlatır ve bütün nasurlu yaralara dahi sürseler muvafıktır ve yeni zeytinyağı çökeltisini soğuk nıkrise sürseler muvafıktır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Zeytûbâr: Zeytinyağı tortusudur, bazıları zeytinyağı çökeltisidir derler. Cerahate sürtseler ve nasura sürtseler bitirir. Ak bakır kabı içinde pişirseler bal gibi oluncaya kadar, ondan sirkeyle ya şarapla karıştırıp ağrıyan dişlere sürtseler ve cerahate sürtseler fayda ede. Eğer eskisini lavman(hukne) etseler midede ve rahimde olan çıbanlara fayda eder. Eğer koruk suyuyla pişirip bal gibi olunca ondan yenen dişlere sürtseler kopara. Eğer tazesini ezip eklemler ağrısına vursalar fayda eder. Eğer bir deriye sürüp mecnunların karnına vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Zîbâr: Zeytinyağını saf eylediklerinden sonra kalan tortudur. Ve ne zaman ki bakırda pişirip yoğun kıvamlı(galiz) olsa eklemler ve siyatik(nisa) ve nıkris ve istiska marazlarını sakin eder lapa eylemek ile ve yaraları etlendirir. Ve ne kadar eski olursa faydası ziyade olur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Zeytâr: Zeytinyağının çökeltisidir. Topraklılığı çoktur, azıcık harareti vardır. Eğer muhkem pişirseler mizacı ikinci derecede sıcak olur. Eğer bakırdan kap içinde ta koyu oluncaya dek pişirseler huzaz ki bir ağaç özsuyudur o ne makule nesneye yararsa bu makule pişmiş zeytar dahi ona göre fayda eyleye ve ondan ziyadeliği budur ki eğer saf şarap ile yahut baldan olan şarap ile karıştırıp ağrısı olan dişlere sürseler ağrılarını sakin eyleye. Zeytar eski olunca ziyade iyi olur. Mizacı kuru olan azada ve kuru olan bedenlerde olan çıbanlara zeytar yalnız fayda edip iyi eder. Ama semiz ve gevşek olan bedenlerde olanlara iyi değildir. Bu makulelerde çıbanları ziyade eder. Eğer acı bakla(türmüs) ıslattıkları su ve siyah hamalavun ile karıştırsalar hayvanlarda olan giciğe ve uyuza fayda edip gidere. Hamalavun daha önce elif harfinde işhıs diye zikrolunan ilaçtır. Zeytarın tazesini su ile pişirip nıkris ve en yerleri ağrıları olan yer üzerine dökseler fayda eyleye. Eğer bir deri üzerine sürüp istiska marazından karınları şişmiş olanların karınları üzerine yapıştırsalar şişlerini indire.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Zeytinyağı Tortusu (Akerü'z-Zeyt)
el-Mâhiyyetü: Nuhâs-ı Kıbrısîden müttehaz inâ içinde aker-i zeyt tağalluz edince kadar tabh olunsa ve asel kıvâmında olsa hidâdıñ sâlih olduğu nesneye o dahi sâlih olur ve hidâddan belki efdal olur.
A'zâü'r-Re’si: Sehîn oluncaya kadar mâ-ı hışrım ile tabh olunsa ve matbûhu ile teekkülü olan dişler teltîh olunsa onları kal' eder.
A'zâü'l-Aynı: Edviye-i ayna ba'zı kerre idhâl olunur.
A'zâü’n-Nefzi: Aker-i zeyt atîk oldukça cevdeti artar ve ondan ittihâz olunan hukne mak'adeye ve kurûh-ı rahime nâfi' olur.
Âlâti’l-Mefâsıli: Müftiren isti'mâli veca'-ı mafsala nâfi'dir.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
el-Mâhiyyetü: Nuhâs-ı Kıbrısîden müttehaz inâ içinde aker-i zeyt tağalluz edince kadar tabh olunsa ve asel kıvâmında olsa hidâdıñ sâlih olduğu nesneye o dahi sâlih olur ve hidâddan belki efdal olur.
A'zâü'r-Re’si: Sehîn oluncaya kadar mâ-ı hışrım ile tabh olunsa ve matbûhu ile teekkülü olan dişler teltîh olunsa onları kal' eder.
A'zâü'l-Aynı: Edviye-i ayna ba'zı kerre idhâl olunur.
A'zâü’n-Nefzi: Aker-i zeyt atîk oldukça cevdeti artar ve ondan ittihâz olunan hukne mak'adeye ve kurûh-ı rahime nâfi' olur.
Âlâti’l-Mefâsıli: Müftiren isti'mâli veca'-ı mafsala nâfi'dir.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
