Hayvanların Havassı
Bozbakkal Kuşu / Bağırtlak (Katât)
Serbest metin
Bozbakkal Kuşu / Bağırtlak (Katât)
Katât:
Mahiyeti Hakkında: Maruftur.
Tabiatı Hakkında: Harareti zayıf ve kuruluğu kavidir.
Fiilleri ve Hassaları: Sevda tevlüt eder(meydana getirir).
Gıda Organları Hakkında: İstiskaya faydalıdır.
Boşaltım Organları Hakkında: İshale faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Katât: Bir maruf kuştur, güvercin hacmindedir. O, üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Rutubetleri kurutur; balgamı, istiskayı ve Yoğun kıvamlı(galiz) yelleri zail eder ve siyatiğe, felce ve bağırsak soğuklığına faydalıdır. Ve o, yaşlılara ve rutubetlilere iyidir; kanı gözden beyazı cila eder göze çekmek ile ve kursağı bağırsak marazı tevlüt eder. Ve o, baş ağrısını getirir ve mideyi bozar. Sirke düzelticisidir. Ve kemiğinin hassalarındandır ki ne zaman yaksalar ve zeytinyağı ile pişirseler baştan ve saçkırandan giden kılları bitirir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Katah / Katâh: Yabanlarda olur, rengi sarı ile nakşolunmuş bir kuştur. Türkçede bozbakkal derler, maruftur. İki sınıftır: Bir sınıfı dağda olur ona Rumi derler ve bu sınıf büyük ve sureti ve nakşı ziyade güzel olur; ve bir sınıfı dahi ufak ve siyaha meyyal sarı alacadır ona nabtiyye yani cinsi alçak derler. Evvelkisinin mizacı daha sıcak ve gıda vermesi ziyadedir ama mizacının kuruluğu ziyadedir ve sıcaktır. Ama bazı cahillerin zannettikleri gibi mizacının sıcaklığı kavi değildir. Tıkanıklık marazı olanlara faydalı gıdadır. Soğuklardan ve rutubetlerden gevşemiş olan ciğere kuvvet verir. Rutubet sebebi ile mizaca arız olan fesadı düzeltir. Ona binaendir ki istiskalılara ve rutubet sebebi ile kuluncu olanlara iyi gıdadır. Ama sevda hıltlarını ziyade eder ve hazmolunması güçtür ve verdiği gıda iyi değildir, yaramazdır. Eğer sirke ile pişirseler kuruluğu ziyade ola. Sirke ile ziyade leziz olur. Mideye kuvvet verip tıkanıklıkları açmak için kereviz ile yeseler ziyade fayda ede, iştahı harekete getirir. Eğer yağla tavada kavurup sıcak otlar ile yeseler mizaçları rutubet üzere olanlarda cimaya tahrik eyleye. Eğer bol yağ içinde veyahut su içinde haşlayıp ondan sonra yağ tavada pişirseler zararı düzelir ve sevda peyda etmesi az ola. Sirke Yoğun kıvamlı/kalınlığını düzeltip mideden inmesini tez eyleye. Pes sirke onun düzelticisi olur. Kezalik ziyade kızıl ve katı olan sair her etleri dahi düzeltme sirke ile olur. Eğer bu kuşun kemiklerini yakıp ve külünü alıp ham zeytinden olan zeytinyağı içinde muhkem kaynatıp saçları dökülmüş ve bazı yerlerinde bitmez olan başa ve saçkırana yani saç ve sakal döküldüğü yerlere sürüp sıvasalar saçları bitirir, tecrübe edilmiştir. Evla budur ki bu kuşu boğazladıktan sonra durup bir gün veyahut iki günden sonra yiyeler.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Katât:
Mahiyeti Hakkında: Maruftur.
Tabiatı Hakkında: Harareti zayıf ve kuruluğu kavidir.
Fiilleri ve Hassaları: Sevda tevlüt eder(meydana getirir).
Gıda Organları Hakkında: İstiskaya faydalıdır.
Boşaltım Organları Hakkında: İshale faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Katât: Bir maruf kuştur, güvercin hacmindedir. O, üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Rutubetleri kurutur; balgamı, istiskayı ve Yoğun kıvamlı(galiz) yelleri zail eder ve siyatiğe, felce ve bağırsak soğuklığına faydalıdır. Ve o, yaşlılara ve rutubetlilere iyidir; kanı gözden beyazı cila eder göze çekmek ile ve kursağı bağırsak marazı tevlüt eder. Ve o, baş ağrısını getirir ve mideyi bozar. Sirke düzelticisidir. Ve kemiğinin hassalarındandır ki ne zaman yaksalar ve zeytinyağı ile pişirseler baştan ve saçkırandan giden kılları bitirir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Katah / Katâh: Yabanlarda olur, rengi sarı ile nakşolunmuş bir kuştur. Türkçede bozbakkal derler, maruftur. İki sınıftır: Bir sınıfı dağda olur ona Rumi derler ve bu sınıf büyük ve sureti ve nakşı ziyade güzel olur; ve bir sınıfı dahi ufak ve siyaha meyyal sarı alacadır ona nabtiyye yani cinsi alçak derler. Evvelkisinin mizacı daha sıcak ve gıda vermesi ziyadedir ama mizacının kuruluğu ziyadedir ve sıcaktır. Ama bazı cahillerin zannettikleri gibi mizacının sıcaklığı kavi değildir. Tıkanıklık marazı olanlara faydalı gıdadır. Soğuklardan ve rutubetlerden gevşemiş olan ciğere kuvvet verir. Rutubet sebebi ile mizaca arız olan fesadı düzeltir. Ona binaendir ki istiskalılara ve rutubet sebebi ile kuluncu olanlara iyi gıdadır. Ama sevda hıltlarını ziyade eder ve hazmolunması güçtür ve verdiği gıda iyi değildir, yaramazdır. Eğer sirke ile pişirseler kuruluğu ziyade ola. Sirke ile ziyade leziz olur. Mideye kuvvet verip tıkanıklıkları açmak için kereviz ile yeseler ziyade fayda ede, iştahı harekete getirir. Eğer yağla tavada kavurup sıcak otlar ile yeseler mizaçları rutubet üzere olanlarda cimaya tahrik eyleye. Eğer bol yağ içinde veyahut su içinde haşlayıp ondan sonra yağ tavada pişirseler zararı düzelir ve sevda peyda etmesi az ola. Sirke Yoğun kıvamlı/kalınlığını düzeltip mideden inmesini tez eyleye. Pes sirke onun düzelticisi olur. Kezalik ziyade kızıl ve katı olan sair her etleri dahi düzeltme sirke ile olur. Eğer bu kuşun kemiklerini yakıp ve külünü alıp ham zeytinden olan zeytinyağı içinde muhkem kaynatıp saçları dökülmüş ve bazı yerlerinde bitmez olan başa ve saçkırana yani saç ve sakal döküldüğü yerlere sürüp sıvasalar saçları bitirir, tecrübe edilmiştir. Evla budur ki bu kuşu boğazladıktan sonra durup bir gün veyahut iki günden sonra yiyeler.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Katât: el-Mâhiyyetü: Ma'rûfdur. et-Tab'ı: Harâreti da'îfe ve yübûseti kaviyyedür. el-Ef'âlü ve'l-Havâssu: Sevdâ tevlîd eder. A'dâi'l-Gıdâ: İstiskâya nâfi'dür. A'dâi'n-Nefzi: İstitlâka nâfi'dür.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
