Öd Ağacı Yağı (Ud Yağı)
Öd Ağacı Yağı 5 Dirhem: En iyisi Hindistan’dan gelir. Koyu kızıl renkli mübarek bir yağdır. Bir yere sürüldüğünde 24 saat kokusu çıkmaz. Bir damlası ateşe damlatıldığında eğer öd suyu(ud-ı mâverdî) gibi kokarsa saftır. Aksi halde bozuktur. Bu yağ bazen gelmeyip bulunmazsa yapılması gerekir. Yapılışı: Gül suyu ödünün(Ud-ı mâverdînin) bir çeşidi vardır ki buralarda ona bağdadi denir. Ucuzdur ve itibar edilmez. Fakat içi çürük olmaz. Çürük olsa bile kolay ayırt edilir. 100 dirhemi alınıp kaba bir kağıda konulur ve bir ağaç tokmak ile iyice ezilir. Üzerine 10 dirhem kadar gül suyu katılır. Bundan sonra bir tepe camı tedarik edip içine 25 dirhem gül suyu konulur. Daha sonra tepe camı bir üçayaklıya konulup üzerine sandaldan bir süzgeç yapılır ve ezilen öd üzerine yayılır. Daha sonra ödün üzerine şamata teli çekilir, sonra üzerine tenekeden yapılmış bir ateşlik konularak şişenin ağzı sıkıca bağlanır. Bundan sonra ateşliğe önce kızgın kül koyup yavaş yavaş üzerine kor ateş konulur. Öd kızdıkça yanmaya ve kurumaya başlar. Sonra ödden bir duman çıkıp tepe camının içine dolar ve değerli yağı vermeye başlar. Tamamen verip yağ tamamlanıp camın içinde buhar kalmadığı zaman iyice soğuması için üzerinden ateşliği kaldırılır, tepe camı sağlam olarak alınıp bir yere konulur. Yağ dibe çöküp sudan ayrılır. Suyu atılıp yağı kullanılır. Bu gayet kolay bir yöntemdir. Başka yöntemlerle de çıkarılırmış. Benim bildiğim budur ve pek gizlenen bir sırdır. Korunup saklanmalı ve ehil olmayanlara verilmemelidir.
[Neşati Yağı]

Açıklama
O dönem piyasada çok kıymetli, orijinal Hint ödü (Aquilaria agallocha) var. Bu ağaç mantar enfeksiyonuna uğrayınca gövdesinde reçine biriktirir ve o meşhur, kilosu altın fiyatına satılan hakiki Ud-ı Mâverdî oluşur.
Yazarın "Buralarda buna Bağdadî denir, ucuzdur, itibar edilmez ama içi çürük değildir" dediği şey ise, hakiki enfekte ud ağacı değil, muhtemelen Bağdat ticaret yoluyla ithal edilen, enfeksiyona uğramamış normal/ham ud ağacı odunu veya o aileden kalitesi düşük, reçinesiz düz marangozluk odunudur. İçinde serbest yağ veya yoğun reçine olmadığı için yakıldığında o mübarek kokuyu doğrudan vermez, ucuzdur. Ama odunun selüloz lifleri arasında sıkışmış mikroskobik uçucu yağ molekülleri hala oradadır.
Yazarın "Büyük Sırrı" ve Kurduğu Düzenek Aslında Ne?
Yazar, o ucuz ve kimsenin yüzüne bakmadığı odunlardan, en pahalı Hint udunun yağını elde etmenin formülünü bulmuş ve buna şok olmuştur. Kurduğu o "tepe camlı, şamata telli, ateşlikli" düzenek, bugün kimya laboratuvarlarında bizim "Kuru Distilasyon / Piroliz ile Buhar Sürüklemesi" dediğimiz şeyin ilkel ve dâhiyane bir birleşimidir.
Yazar ne yapıyor?
Odunu tokmakla ezip hücre çeperlerini patlatıyor ve gül suyuyla ıslatıp nemlendiriyor.
Camın üzerine sandaldan süzgü yapıp odunu yayıyor, üstüne tel çekip teneke ateşlikle yukarıdan aşağıya (ısıyı alttan değil üstten vererek) kuru bir fırınlama yapıyor.
Odun yukarıdan gelen kızgın kül ve kor ateşle kavrulmaya (pirolize) başladıkça, liflerin arasındaki o hapsedilmiş değerli seskiterpenler (oud molekülleri) yüksek ısıda buharlaşarak alt taraftaki soğuk gül suyunun içine doğru kaçıyor (buhar basıncı farkı).
Buhar camın içinde yoğunlaşıyor ve soğuyunca yağ dibe çöküyor. Ucuz odundan saf, konsantre ud yağı (Agarwood oil) izole edilmiş oluyor!
Günümüzde bu "sır" tamamen deşifre oldu. Bugün parfümeri endüstrisinde bu işlem çok daha gelişmiş Süperkritik CO2 Ekstraksiyonu veya yüksek vakumlu buhar distilasyonu ile yapılıyor.
Yazar burada şunu demek istiyor:
"Kardeşim, gidip dünyanın parasını Hint elçilerine, Felemenk tüccarlarına kaptırmayın. Piyasada kimsenin iştirak etmediği, ucuz diye kenara attığı o kupkuru Bağdat odununu alın; benim şu ısıtma ve buhar tuzağı metodumla işleyin, en kral aktardaki yağdan daha keskin ve saf ud yağı elde edersiniz. Ama bu bir hiledir, bir sanattır; bunu gidip marangoza, cahile anlatırsanız odunun fiyatını artırırlar, sırrımızın da değeri kalmaz."
Şuanda ise böyle bir durum kalmadığı için rahatça bu sırrı açabiliyoruz. Vay be, dünya ne kadar kısa, ve ne değişik bir dünya değil mi, acaba bundan 100 yıl sonra insanlar bugün bol olan neyi bulamayacak veya insanlık neleri bulacak :)
Ah bunu gelecekte okuyan kardeşlerim, 50-100 sene sonra hala bu satırlara göz gezdirirseniz zaten ölmüşüzdür, bizlere hayır dua edin de kabrimize nur gele :)