Hayvanların Havassı
Mutur (Harbor Porpoise / Phocoena phocoena)
Serbest metin
Dülfîn (Yunus / Domuz Balığı)
Dülfîn: Türkçede domuz balığı dedikleri balıktır. Yunanca isimdir. Ağzı ve burnunun yassılığı ve başı domuz başına ve burnuna benzer yassı başlı, siyah ve büyük balıktır. Büyük dişleri dahi vardır, dişleri ile her ne olursa keser. Bazı Araplar ona hınzîrü’l-bahr yani derya domuzu derler. Benzerliği olmakla böyle nam derler. Diğer balıklardan ve hayvanlardan alçaktır, yerinden kalkmaz ve başka yerlere gitmez, ancak dört beş veyahut daha fazla olup birbirinden ayrılmayıp birbiri ardınca giderler. Etinin iç yağı ve yağlılığı çoktur, mizacı sıcaktır. Eğer Ebu Cehil karpuzu dediklerinin içerisini boşaltıp bu balığın iç yağından içine koyup eritip eskiden ve eğer yeniden sağırlığı olan kulağa damlatsalar fayda eyleye. Eti soğuktur, kalındır geç hazmolur, kokusu çirkindir, uyuzludur, su köpeği eti gibidir belki ondan dahi yaramazdır; zahmetli ve güçlü işlerde olan kimseler yeseler onlara kuvvet verip kilo aldırır(semizletir). Eğer dişlerini küçük çocuklara asa koysalar korkmayalar. Eğer iç yağından yeseler en yerleri ağrılarına fayda eyleye. Keza onunla yağlasalar fayda eyleye.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Delfîn: Türkçede domuz balığıdır; Arapçada hınzîrü’l-bahr; Rumcada delfinûr; Latincede delfîn; Süryanicede delfînâ; Frenkçe çeşidi pişî de pôrkû; Arapçada dahhas, hınzîrü’l-bahr ve neciyyü’l-garîk. Hayâtü’l-Hayevân'ın sözüne göre bu balığı turşu edip götürürler. Ama Hayâtü’l-Hayevân sahibi bu balık ekseriya sel acı suya karıştığı mahalde bulunur ve deryaya batan (gark olan) adamları kurtaran balık budur derler. Ve bazıları yunus balığıdır derler. Bunun tabiatı soğuk ve nemlidir. Geç hazmolur, kalındır. Eğer Ebu Cehil karpuzunun (hanzalın) içerisini çıkardıktan sonra bunun yağından koyup ve kaynatıp o yağı sağır kulağa damlatsalar sağırlığı giderir. Ve eğer dişini küçük çocuklar üzerlerinde taşısalar (götürseler) çok ağlamazlar ve döşekte çağırmazlar. Ve eğer iç yağından yeseler eklem ağrısına fayda eder. Eğer sağ tarafının üstünde olan dişini yedi gün gül yağıyla yıkayıp ve o yağı yüze sürseler tüm alem muhabbet ede. Eğer sol tarafının üstünden eyleseler son derece yaramazdır, mesela sağ dişinin zıttıdır ki tüm alem nefret ede.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Dülfîn: Türkçede domuz balığı dedikleri balıktır. Yunanca isimdir. Ağzı ve burnunun yassılığı ve başı domuz başına ve burnuna benzer yassı başlı, siyah ve büyük balıktır. Büyük dişleri dahi vardır, dişleri ile her ne olursa keser. Bazı Araplar ona hınzîrü’l-bahr yani derya domuzu derler. Benzerliği olmakla böyle nam derler. Diğer balıklardan ve hayvanlardan alçaktır, yerinden kalkmaz ve başka yerlere gitmez, ancak dört beş veyahut daha fazla olup birbirinden ayrılmayıp birbiri ardınca giderler. Etinin iç yağı ve yağlılığı çoktur, mizacı sıcaktır. Eğer Ebu Cehil karpuzu dediklerinin içerisini boşaltıp bu balığın iç yağından içine koyup eritip eskiden ve eğer yeniden sağırlığı olan kulağa damlatsalar fayda eyleye. Eti soğuktur, kalındır geç hazmolur, kokusu çirkindir, uyuzludur, su köpeği eti gibidir belki ondan dahi yaramazdır; zahmetli ve güçlü işlerde olan kimseler yeseler onlara kuvvet verip kilo aldırır(semizletir). Eğer dişlerini küçük çocuklara asa koysalar korkmayalar. Eğer iç yağından yeseler en yerleri ağrılarına fayda eyleye. Keza onunla yağlasalar fayda eyleye.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Delfîn: Türkçede domuz balığıdır; Arapçada hınzîrü’l-bahr; Rumcada delfinûr; Latincede delfîn; Süryanicede delfînâ; Frenkçe çeşidi pişî de pôrkû; Arapçada dahhas, hınzîrü’l-bahr ve neciyyü’l-garîk. Hayâtü’l-Hayevân'ın sözüne göre bu balığı turşu edip götürürler. Ama Hayâtü’l-Hayevân sahibi bu balık ekseriya sel acı suya karıştığı mahalde bulunur ve deryaya batan (gark olan) adamları kurtaran balık budur derler. Ve bazıları yunus balığıdır derler. Bunun tabiatı soğuk ve nemlidir. Geç hazmolur, kalındır. Eğer Ebu Cehil karpuzunun (hanzalın) içerisini çıkardıktan sonra bunun yağından koyup ve kaynatıp o yağı sağır kulağa damlatsalar sağırlığı giderir. Ve eğer dişini küçük çocuklar üzerlerinde taşısalar (götürseler) çok ağlamazlar ve döşekte çağırmazlar. Ve eğer iç yağından yeseler eklem ağrısına fayda eder. Eğer sağ tarafının üstünde olan dişini yedi gün gül yağıyla yıkayıp ve o yağı yüze sürseler tüm alem muhabbet ede. Eğer sol tarafının üstünden eyleseler son derece yaramazdır, mesela sağ dişinin zıttıdır ki tüm alem nefret ede.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Dülfîn: Türkîde toñuz balıgı dedükleri balıkdur. Dülfîn ism-i Yûnânîdür. Agzı ve burnınuñ yassılıgı ve başı hınzîr başına ve burnına beñzer yassı başlu, siyâh ve büyük balıkdur. Büyük dişleri dahı vardur, dişleri ile her ne olursa keser. Ba'zı Arablar aña hınzîrü’l-bahr ya'nî deryâ toñuzı derler. Müşâbeheti olmagıla böyle nâm derler. Sâ'ir balıklardan ve hayevânlardan alçakdur, yerinden kalkmaz ve âhar yerlere gitmez illâ dört beş veyâhûd dahı ziyâde olup birbirinden ayrılmayup birbiri ardınca giderler. Etinüñ iç yagı ve yaglulıgı çokdur, mizâcı hârdur. Eger Ebû Cehl karpuzı dedüklerinüñ içerüsin boşaldup bu balıguñ iç yagından içine koyup eridüp eskiden ve eger yeñiden sagırlıgı olan kulaga damlatsalar nef' eyleye. Eti bâriddür, galîzdür geç hazm olur, râyihası çirkindür, cerblüdür su kelbi eti gibidür belki andan dahı yaramazdur, zahmetlü ve güçlü işlerde olan kimesneler yeseler aılara kuvvet verüp semirde. Eger dişlerini oglancıklara asa kosalar korkmayalar. Eger iç yagından yeseler eñ yerleri agrılarına nef' eyleye. Kezâlik anuñıla yaglasalar nef' eyleye.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.