Huld / Hald - Köstebek ve Spalax türleri (Kör Fare)

Köstebek(Huld): Kör sıçan ve gözsüz sıçan ve köstebek sıçanı derler. Bazı gözsüz köpek derler ve körsü dahi derler. Farsçada muş-i kur derler. Şiraz’da engüşt-burek derler. Ve bazı lügat üzere keziz derler. Yer altında olur. Bazıları bu hayvanın kulağı kanını, ama İbni Baytar kuyruğu kanını der, domuzcuk hastalığı(hanazir) marazına vursalar giderir. İhtiyarat'ın sözü: Başını yakıp bir miktar karaboya ile ezip burnuna üfürseler yaramaz kokusunu giderir. Ve eğer yukarı dudağını dört günde bir tutan sıtması olan kişinin boynuna asakosalar şifa bula. Eğer beynini gül yağıyla karıştırıp alaca hastalığı(baras)'na ve öbür alaca hastalığı(behak)'na ve temriyeye ve uyuza ve lekeye ve domuzcuk hastalığı(hanazir)'na vursalar fayda eder, giderir. Velhasıl bundan her ne çıkarsa cümlesine fayda eder.

[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]



Köstebek(Huld): Gözsüz köstebektir şol kan ki kuyruğundadır ne zaman domuzcuk hastalığı(hanazir)'na dürtseler gidere. Göyündürüp başını ezseler kulağa üfürseler beynisindeki rahatsızlığı gidere ve eğer yukarı dudağını dört günde bir tutan sıtması olan kişinin boynuna asakosalar gidere. Eğer beynini gül yağıyla karıştırıp alaca hastalığı(baras)'na ve öbür alaca hastalığı(behak)'na ve temriyeye ve uyuza ve lekeye ve domuzcuk hastalığı(hanazir)'na vursalar fayda ede gidere.

[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]



Köstebek(Hald): Bir hayvandır gelincik hacminde. Ve dişi bıçaktan keskindir. Onun ile taşı deler. Ve gözü yoktur. Ve bazıları demiş ki gözü mevcuttur deri altında. Ve o, hayvanatın cemisinden ziyade işitir. O, sıcak ve kurudur ikincide. Kanı tüm izleri söker atar sürmek ile ve göze çekmek ile. Ve başının külü burundan ve gayrı yerden akan kanı keser. Ve eğer şişlere sürseler dağıtır. Onda simyevi ameller vardır. Ve demişler ki eğer onun gönlünü ne zaman ki yeseler ruhaniyata kuvvet verir. Ve eğer gölgede kurutsalar buhur eylemek ile tılsımları batıl eder. Ve eğer diri iken bir kamışa kosalar ve huld ile meşhur olan maraza asalar o marazı ondan ve gayrıdan men eder eğer diri iken kosalar. Ve onun iç yağını damlatmakla idrar zorluğu(usr-ı bevl)'nu açar. Ve eğer onu bir suda boğalar ölünce o su ile envai ruhaniyatı edinmek olur. Ve yukarıki dudağı dört günde bir tutan sıtmasını men eder asmak ile. Ve eşikte defneylemek sihri batıl eder tecrübe ile. Ve eğer köpek dişini bir cemaat içine salsalar o cemaat birbirinden ayrılırlar. Ve eğer iç yağını yaksalar bir cemaat içinde, yine tefrika olurlar.

[Davud-u Antaki - El Tezkire]



Köstebek(Hulud): Türkçede köstebek dedikleri kör sıçandır. Kuyruğu yoktur, mizacı ziyade sıcaktır, rutubeti dahi vardır. Kuyruğu olacak yerde ve etrafında olan kan ile domuzcuk hastalığı(hanazir) dedikleri çıbanlara sürüp sıvasalar iyi ede. Eğer başını yakıp karaboya ile ezip çirkin rayihası olan kulaklar içine üfürseler rayihasını ıslah edip mizacını iyi ede. Eğer üst dudağını dört günde bir tutar sıtması olan kimse üzerine asakosalar iyi ede. Avlamasının yolu budur ki deliği ağzına soğan veyahut yarasa koyalar. Rayihalarını sever, dışarı çıkar, avlayalar. Eğer kanını gül yağı ile karıştırıp alaca hastalığı(baras)'na ve diğer alaca hastalığı(behak)'na ve temriyeye ve yüzde olan lekeye ve her nesneye ki beden üzerine çıkmış ola sürseler giderip iyi ede.

[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]