Cinsel Organ ve İdrar Yolları (Bel ve Çevresi) Hastalıkları
Histeri / Gezinen Rahim Sendromu - İhtinâk-ı Rahim
Serbest metin
İhtinâk-ı Rahim
Bu illet benzerdir saraya ve gaşye his ve hareket batıl olmakta. Sebep ya meninin çokluğudur ve onun hapsolmasıdır zarflarında, öylece doğuştan olan harareti söndürür ve dönüşür meni keyfiyyet-i semmiyyeye, öylece rahim dürülür ve buruşur ve yükselir, ondan kötü zehirli buhar sirayet eder kalbe ve dimâga, öylece bu illet hasıl olur. Ya sebep tamsın hapsolmasıdır ne zaman zaman uzun olsa ve rahimde (Şüphesiz meni gibi zehirli keyfiyete dönüşür. İkisinin farkı budur ki evvelde şiddet ziyade olur) beklemesi çok olsa öylece arız olur bundan meniden arız olan gibi. Ve bu hastalık için devirler ve nöbetler vardır. (Hastalık tutup aradığı zamanın tamamına devir derler).
Bunların tümü zehirlilik ezasından ve a'sâbın zayıflığındandır. Fark bu illet ile sara ortasında budur ki hasta kadın bu illette aklını yitirmez ve haber verir iyileşince kendine olanın çoğunu illa meğer büyük iş ola ve hasta kadının ağzından köpük akmaz. (Akıl zail olmayıp ve köpük akmadığının sebebi nefes bozukluğunun dimâgda olmayıp uzak uzuvda olduğundandır. Bu hastalık ile gaşy farkını beyan etmedi zahir olduğu için. Zira onda illet kalp zayıflığıdır bunda değil).
Tuttuğu vakit gaşy ilacını edeler iyi kokulardan gayrı. Zira bu illette yaramaz kokulu nesneler kokutmak gerek. Zira onların şanı soğuk buharı çözmek/eritmek ve hafifletmektir ve rahim iner aşağıya kaçtığı için yaramaz koku nesnelerden ve şevki olduğu için güzel kokululara.(Çok aşırı güzel kokuları çok fazla ve derinden koklayan kadınların hamilelerse çocuk düşürecekleri bildirilmiştir. Zira tabiat tümüyle güzel kokuya aşıktır ve o kokuya yakınlaşmanın-kavuşmanın şevkinden dolayı yukarıya doğru meyleder ve bu esnada çocuğu bırakır, çocuk düşer denilmiştir. Burada da çirkin kokular koklansın ki rahim aşağı iyice itilsin, aşağı kaçsın kast edilmektedir. Tabiat tiksindiği için kötü kokudan kaçmak isteyecektir.) Uyluk aralarına ve sürtüle rahim ağzına sıcak kokulu yağlar ki onda misk ve amber paralanmış ola ve rahim ağzına konula misk tozu ve ovula ayaklar ve incikler ve hacamat şişesi çekile iki uzva (Buhar aşağıya meyleysin diye) ve uyluklar içine ve çağrıla kulağa ve çekeler kıl. (Bunlardan maksat aklı idrake geri döndürmektir). Bunlar zahirdir ama olgunlaşmadan/pişmeden sonra ishal gerek, ondan sonra macunlar gerek. Ondan sonra eğer hasta kadın olan ersiz ise ere vermek hayırlıdır ona. Ve memesini kaşıya(gıcıklaya), rahim ağzını güzel kokulu yağlar ile yağlasınlar, gah olur iner rahimden rutubet aşağıya öylece faydalanır kadın bunun ile. Ama ihtinâk-ı rahimden şu kısım ki hayz hapsolmasından olur ona ilaç olunur idrar söktürücülerle ki biz zikrettik onu.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Bu illet benzerdir saraya ve gaşye his ve hareket batıl olmakta. Sebep ya meninin çokluğudur ve onun hapsolmasıdır zarflarında, öylece doğuştan olan harareti söndürür ve dönüşür meni keyfiyyet-i semmiyyeye, öylece rahim dürülür ve buruşur ve yükselir, ondan kötü zehirli buhar sirayet eder kalbe ve dimâga, öylece bu illet hasıl olur. Ya sebep tamsın hapsolmasıdır ne zaman zaman uzun olsa ve rahimde (Şüphesiz meni gibi zehirli keyfiyete dönüşür. İkisinin farkı budur ki evvelde şiddet ziyade olur) beklemesi çok olsa öylece arız olur bundan meniden arız olan gibi. Ve bu hastalık için devirler ve nöbetler vardır. (Hastalık tutup aradığı zamanın tamamına devir derler).
Bunların tümü zehirlilik ezasından ve a'sâbın zayıflığındandır. Fark bu illet ile sara ortasında budur ki hasta kadın bu illette aklını yitirmez ve haber verir iyileşince kendine olanın çoğunu illa meğer büyük iş ola ve hasta kadının ağzından köpük akmaz. (Akıl zail olmayıp ve köpük akmadığının sebebi nefes bozukluğunun dimâgda olmayıp uzak uzuvda olduğundandır. Bu hastalık ile gaşy farkını beyan etmedi zahir olduğu için. Zira onda illet kalp zayıflığıdır bunda değil).
Tuttuğu vakit gaşy ilacını edeler iyi kokulardan gayrı. Zira bu illette yaramaz kokulu nesneler kokutmak gerek. Zira onların şanı soğuk buharı çözmek/eritmek ve hafifletmektir ve rahim iner aşağıya kaçtığı için yaramaz koku nesnelerden ve şevki olduğu için güzel kokululara.(Çok aşırı güzel kokuları çok fazla ve derinden koklayan kadınların hamilelerse çocuk düşürecekleri bildirilmiştir. Zira tabiat tümüyle güzel kokuya aşıktır ve o kokuya yakınlaşmanın-kavuşmanın şevkinden dolayı yukarıya doğru meyleder ve bu esnada çocuğu bırakır, çocuk düşer denilmiştir. Burada da çirkin kokular koklansın ki rahim aşağı iyice itilsin, aşağı kaçsın kast edilmektedir. Tabiat tiksindiği için kötü kokudan kaçmak isteyecektir.) Uyluk aralarına ve sürtüle rahim ağzına sıcak kokulu yağlar ki onda misk ve amber paralanmış ola ve rahim ağzına konula misk tozu ve ovula ayaklar ve incikler ve hacamat şişesi çekile iki uzva (Buhar aşağıya meyleysin diye) ve uyluklar içine ve çağrıla kulağa ve çekeler kıl. (Bunlardan maksat aklı idrake geri döndürmektir). Bunlar zahirdir ama olgunlaşmadan/pişmeden sonra ishal gerek, ondan sonra macunlar gerek. Ondan sonra eğer hasta kadın olan ersiz ise ere vermek hayırlıdır ona. Ve memesini kaşıya(gıcıklaya), rahim ağzını güzel kokulu yağlar ile yağlasınlar, gah olur iner rahimden rutubet aşağıya öylece faydalanır kadın bunun ile. Ama ihtinâk-ı rahimden şu kısım ki hayz hapsolmasından olur ona ilaç olunur idrar söktürücülerle ki biz zikrettik onu.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Bu illet şebîhdür sar'a ve gaşye hiss ve hareket bâtıl olmakda. Sebeb yâ kesret-i menîdür ve anuñ ihtibâsıdur zarflarında, öyleye harâret-i garîziyyeyi sögündürür ve müstahîl olur menî keyfiyyet-i semmiyyeye, öyleye rahm dürülür ve buruşur ve mürtefi' olur, andan buhâr-ı kabîh-i semmî müte'eddî olur kalbe ve dimâga, öyleye bu illet hâdis olur. Yâ sebeb ihtibâs-ı tamsdur kaçan zamân tavîl olsa ve rahmde (Lâ-cerem menî gibi keyfiyyet-i semmiyye müstahîl olur. İkisinüñ farkı budur ki evvelde şiddet ziyâde olur) meksi kesîr olsa öyleye ârız olur bundan menîden ârız olan gibi. Ve bu maraz içün devrler ve nevbetler vardur. (Maraz dutup aradugı zamânuñ mecmû'ına devr derler).
Bunlaruñ cemî'si semmiyyet ezâsından ve a'sâbuñ da'fındandur. Fark bu illet ile sar'a ortasında budur ki marîza bu illetde aklını yitürmez ve haber verür ifâkat bulıcak kendüye olanuñ ekserini illâ meger emr-i azîm ola ve marîzanüñ agzından köpük akmaz. (Akl zâ'il olmayup ve köpük akmadugınuñ sebebi ihtilâl-ı nefes dimâgda olmayup uzv-ı ba'îdde oldugındandur. Bu maraz ile gaşy farkın beyân etmedi zâhir oldugıyçün. Zîrâ anda illet da'f-ı kalbdür bunda degül).
Dutdugı vakt gaşy ilâcın edeler eyü kokulardan gayrı. Zîrâ bu illetde yaramaz kokulu nesneler kokutmak gerek. (Hurâk Türkçe kavcar dedükleridür). Zîrâ anlaruñ şânı buhâr-ı bâridi tahlîl ve taltîf etmekdür ve rahm iner esfele kaçdugıyçün yaramaz koku nesnelerden ve şevki oldugıyçün gökçek kokululara. Taban ve sürtüle fem-i rahma edhân-ı hârre-i atıre ki anda misk ve anber paralanmış ola ve fem-i rahma vaz' olına kalye misk ve delk olına ayaklar ve incikler ve şîşe çekile iki uzva (Buhâr esfele meyl etsün içün) ve uyluklar içine ve çagrıla kulaga ve çekeler kıl. (Bunlardan maksûd aklı idrâke rücû' ettdürmekdür). Bunlardan zâhirdür ammâ ishâl nuzcdan soñra gerek, andan soñra ma'âcîn gerek. Andan soñra eger marîza olan ersüz ise ere vermek hayrdur aña. Ve meme gıcıklaya, fem-i rahmi gökçek kokulu yaglar ile gâh olur nüzûl eder rahmdan rutûbet öyleye fâ'idelenür bunuñ ile. Ammâ ihtinâk-ı rahmdan şol kısm ki ihtibâs-ı hayzdan olur aña ilâc olınur müdirrât ile ki biz zikr etdük anı. Sebebi zikr etdüginden zâhirdür. Ve ilâcı dahı terkîbden ma'lûmdur. Beyâna muhtâc budur ki ferâzic cem'-i ferzecedür ve tekmîd kimâddandur ve müfeşşişe yel çıkarıcı demekdür.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Bunlaruñ cemî'si semmiyyet ezâsından ve a'sâbuñ da'fındandur. Fark bu illet ile sar'a ortasında budur ki marîza bu illetde aklını yitürmez ve haber verür ifâkat bulıcak kendüye olanuñ ekserini illâ meger emr-i azîm ola ve marîzanüñ agzından köpük akmaz. (Akl zâ'il olmayup ve köpük akmadugınuñ sebebi ihtilâl-ı nefes dimâgda olmayup uzv-ı ba'îdde oldugındandur. Bu maraz ile gaşy farkın beyân etmedi zâhir oldugıyçün. Zîrâ anda illet da'f-ı kalbdür bunda degül).
Dutdugı vakt gaşy ilâcın edeler eyü kokulardan gayrı. Zîrâ bu illetde yaramaz kokulu nesneler kokutmak gerek. (Hurâk Türkçe kavcar dedükleridür). Zîrâ anlaruñ şânı buhâr-ı bâridi tahlîl ve taltîf etmekdür ve rahm iner esfele kaçdugıyçün yaramaz koku nesnelerden ve şevki oldugıyçün gökçek kokululara. Taban ve sürtüle fem-i rahma edhân-ı hârre-i atıre ki anda misk ve anber paralanmış ola ve fem-i rahma vaz' olına kalye misk ve delk olına ayaklar ve incikler ve şîşe çekile iki uzva (Buhâr esfele meyl etsün içün) ve uyluklar içine ve çagrıla kulaga ve çekeler kıl. (Bunlardan maksûd aklı idrâke rücû' ettdürmekdür). Bunlardan zâhirdür ammâ ishâl nuzcdan soñra gerek, andan soñra ma'âcîn gerek. Andan soñra eger marîza olan ersüz ise ere vermek hayrdur aña. Ve meme gıcıklaya, fem-i rahmi gökçek kokulu yaglar ile gâh olur nüzûl eder rahmdan rutûbet öyleye fâ'idelenür bunuñ ile. Ammâ ihtinâk-ı rahmdan şol kısm ki ihtibâs-ı hayzdan olur aña ilâc olınur müdirrât ile ki biz zikr etdük anı. Sebebi zikr etdüginden zâhirdür. Ve ilâcı dahı terkîbden ma'lûmdur. Beyâna muhtâc budur ki ferâzic cem'-i ferzecedür ve tekmîd kimâddandur ve müfeşşişe yel çıkarıcı demekdür.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.