Hayvanların Havassı
Bağırtlak Kuşu (Pteroclidae)
Serbest metin
Kata: Bağırtlak kuşu derler. Serçeden büyük olur, başı üstünde tüyü vardır. Bunun bir türüne kıl kuyruk derler Türkçe; seng-har Farsça; isferud Farsça; katana Süryanice; kislü perdika Rumca; zenbamur Yunanca; ümmü selas ve ümmühatü’l-cevvaza künyesi; sıdk künyesi. Bu kuşun sesi bir acayiptir, mesela katakatadır. Hayatü’l-Hayevan sahibi bu kuşa katakata dediği için kata isim dediler, der. Ve Arapçada yalan demez kuş yani sadıktır derler, bazıları bu kuşa onun için sıdk kuşu demişler. Tabiatı İshak sözü üzere harareti az ve kuruluğu ziyadedir. İshale ve istiskaya gayet faydalıdır. İbni Maseveyh sözü üzere bunun eti serttir, hazmı geçtir, gıdası yaramazdır. Ve bazıları tabiatı sıcak ve kurudur ve kuruluğu çoktur derler. İbni Maseveyh sözü üzere bunun eti sevda artırır ve yorgunluk ve spor ashabına uygundur. İshak sözü üzere ziyade yağ ve sıcak tohumlar zararını giderir veyahut sirke ve kereviz ile pişirseler faydalıdır. İhtiyarat sözü üzere tıkanıklığa ve mizaç zayıflığına faydalıdır. Eğer kemiğini yakıp külünü zeytinyağı ile karıştırıp başa sürseler saçkıranda kıllarını bitirir ve sivilceye dahi faydalıdır. Mariyye: Hayatü’l-Hayevan sözü üzere bağırtlak kuşuna derler ve zayıf ve cılız öküze derler ve bazıları zayıf ve dişi koyuna derler. Vakvak: Bir kuştur. Kaf babında kata diye zikrolunmuştur. Ve bazıları bu kuşa kak derler. Hayatü’l-Hayevan sahibi kak der, boynu uzun su kuşudur der. Ama bazıları kurbağaya vakvak derler. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Kata (Kuta): Kılkuyruktur. Eğer etini yeseler tıkanıklıklara ve ciğer zayıflığına ve mizaç bozukluğuna ve istiskaya fayda ede. Evet sevda eder. Geç hazmolur. Mideye yaramazdır. Çok yağ islah eder. Ve sirke dahi islah eder. Eğer kemiklerini göyündürseler külünü zeytinyağıyla kaynatsalar kel başa ve saçkırana dürtseler gidere, denenmiştir. [İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Kerevan: Türkçede bağırtlak derler, ayakları ince ve uzun kuştur. Mizacı ziyade kurudur, harareti dahi vardır. Sidiği damlaması olanlara yemesi faydalıdır. Kavuğa fayda eder ve kavukta olan taşlara dahi fayda eder ama mizaçları sıcak ve kuru olanlara zarar eder. [Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Kata (Kuta): Kılkuyruktur. Eğer etini yeseler tıkanıklıklara ve ciğer zayıflığına ve mizaç bozukluğuna ve istiskaya fayda ede. Evet sevda eder. Geç hazmolur. Mideye yaramazdır. Çok yağ islah eder. Ve sirke dahi islah eder. Eğer kemiklerini göyündürseler külünü zeytinyağıyla kaynatsalar kel başa ve saçkırana dürtseler gidere, denenmiştir. [İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Kerevan: Türkçede bağırtlak derler, ayakları ince ve uzun kuştur. Mizacı ziyade kurudur, harareti dahi vardır. Sidiği damlaması olanlara yemesi faydalıdır. Kavuğa fayda eder ve kavukta olan taşlara dahi fayda eder ama mizaçları sıcak ve kuru olanlara zarar eder. [Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Bağırtlak Kuşu (Pteroclidae)
Katâʾ: Bagırtlak kuşı derler. Serçeden büyük olur, başı üstinde tüyi vardur. Bunun bir nevʿine kıl kuyruk derler Türkî; seng-hâr Fârisî; isferûd Fârisî; katânâ Süryânî; kislû perdikâ Rûmî; zenbâmûr Yûnânî; ümmü selâs ve ümmühâtü’l-cevvâzâ künyet; sıdk künyet. Bu kuşun savtı bir ʿacîbdür, meselâ katâkatâdur. Hayâtü’l-Hayevân sâhibi bu kuşa katâkatâ dedügiyçün katâ ism dediler, der. Ve ʿArabda yalan demez kuş yaʿnî sâdıkdur derler, baʿzılar bu kuşa anunçün sıdk kuşı demişler. Tabîʿatı İshak kavli üzere harâreti az ve yübûseti ziyadedür. İstitlâka ve istiskâya gâyet nâfiʿdür. İbni Mâseveyh kavli üzere bunun eti berkdür, hazmı geçdür, gıdâsı yaramazdur. Ve baʿzılar tabîʿatı hâr u yâbisdür ve yübûseti çokdur derler. İbni Mâseveyh kavli üzere bunun eti sevdâ arturur ve ashâb-ı kedd ve riyâzete muvâfıkdur. İshak kavli üzere ziyade yag ve issi tohumlar zararın giderür veyâhûd sirke ve kerefs ile bişürseler müfîddür. İhtiyârât kavli üzere süddeye ve zaʿf-ı mizâca nâfiʿdür. Eger kemügini yakup külini zeyt ile karışdurup başa sürseler dâʾü’s-saʿlebe kılların bitürür ve saʿfeye dahı nâfiʿdür.
Mâriyye: Hayâtü’l-Hayevân kavli üzere bagırtlak kuşına derler ve arık ve zaʿîf öküze derler ve baʿzılar zaʿîf ve dişi koyuna derler.
Vakvak: Bir kuşdur. Kaf bâbında katâ deyü zikr olınmışdur. Ve baʿzılar bu kuşa kâk derler. Hayâtü’l-Hayevân sâhibi kâk der, boynı uzun su kuşıdur der. Ammâ baʿzılar kurbaga vakvak derler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Katâʾ: Bagırtlak kuşı derler. Serçeden büyük olur, başı üstinde tüyi vardur. Bunun bir nevʿine kıl kuyruk derler Türkî; seng-hâr Fârisî; isferûd Fârisî; katânâ Süryânî; kislû perdikâ Rûmî; zenbâmûr Yûnânî; ümmü selâs ve ümmühâtü’l-cevvâzâ künyet; sıdk künyet. Bu kuşun savtı bir ʿacîbdür, meselâ katâkatâdur. Hayâtü’l-Hayevân sâhibi bu kuşa katâkatâ dedügiyçün katâ ism dediler, der. Ve ʿArabda yalan demez kuş yaʿnî sâdıkdur derler, baʿzılar bu kuşa anunçün sıdk kuşı demişler. Tabîʿatı İshak kavli üzere harâreti az ve yübûseti ziyadedür. İstitlâka ve istiskâya gâyet nâfiʿdür. İbni Mâseveyh kavli üzere bunun eti berkdür, hazmı geçdür, gıdâsı yaramazdur. Ve baʿzılar tabîʿatı hâr u yâbisdür ve yübûseti çokdur derler. İbni Mâseveyh kavli üzere bunun eti sevdâ arturur ve ashâb-ı kedd ve riyâzete muvâfıkdur. İshak kavli üzere ziyade yag ve issi tohumlar zararın giderür veyâhûd sirke ve kerefs ile bişürseler müfîddür. İhtiyârât kavli üzere süddeye ve zaʿf-ı mizâca nâfiʿdür. Eger kemügini yakup külini zeyt ile karışdurup başa sürseler dâʾü’s-saʿlebe kılların bitürür ve saʿfeye dahı nâfiʿdür.
Mâriyye: Hayâtü’l-Hayevân kavli üzere bagırtlak kuşına derler ve arık ve zaʿîf öküze derler ve baʿzılar zaʿîf ve dişi koyuna derler.
Vakvak: Bir kuşdur. Kaf bâbında katâ deyü zikr olınmışdur. Ve baʿzılar bu kuşa kâk derler. Hayâtü’l-Hayevân sâhibi kâk der, boynı uzun su kuşıdur der. Ammâ baʿzılar kurbaga vakvak derler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.