🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Taşlarda Olan Yosunlar ve Likenler
Serbest metin
Taşlarda Olan Liken ve Yosunlar (Hazâzü's-sahr / Asyûs)
Türkçe lisanında ciğer otu derler diye işaret olunmuştur, Mısır ehli Kureyş kınası derler. Yaşlık yerlerde ve çiy düşen mahallerde kayalar üzerinde tuhluba benzer bir cisimdir ki bitkililik vasfı galiptir, onda yıkayıcı/temizleyici(cilalayıcı) kuvvet vardır ve soğukluğu şiddetlidir.
Mahiyeti Hakkında: Galenos dedi ki kaya yosunu(hazâzü's-sahr) bir devadır ki taş üzerinde meydana gelir, tuhluba benzer ve iki vecihle kurutulur; taştan yıkama/temizleme(cila) ve kurutma kazanır ve sudan soğukluk kazanır ve soğukluk şiddetli oldukta donması ve kuruması icap eder, pes taştan ve sudan kaya yosununda kurutma kuvveti hasıl olur. Bu deva kurutucu ve soğutucudur. Dioskorides der ki bu deva kanı keser. Kanun sahibi der ki bunun kanı kestiğine ben kail olmadım. Ve kaya yosunu resmi Kanun nüshalarından ancak basım ile olan nüshalarda yazılıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Taş beyaz lekesi(Behakü'l-hacer): Taş yosunu ve taş kınası derler. Kaya yosunu
Kaya yosunu: Taş kınası, temriyesi ve taş çiçeği derler. Mısır'da Kureyş kınası derler. Farsçada gül-i seng derler. Rum ve Frenk lisanı üzere yumlunariye demekle maruftur. Kurbağa yosunu gibi olana Arapçada tuhlub derler. Su yüzünde peyda olduğu gibi bu dahi taş üstünde peyda olur. Bazıları buna gökten yağar derler, bazıları nemden ve çiyden hasıl olur derler. Hazâzü's-sahra demek taş temriyesi demektir. Zira hazaz temriyeye derler ki Arapçada kuba dahi derler. Velhasıl tabiatı soğuk ve kurudur. Temriyeye ve sıcak şişlere vursalar giderir. Ve eğer kan akan yerlere yakı eyleseler tutar. Ve dil şişine ve sarılığa dahi fayda eder. Sarılığa bal ile karıştırıp gargara dahi etseler dil şişlerine dahi geri bu faydayı eder. Eğer beyne yani tepesine yapıştırsalar gene fayda eder.
Kureyş kınası: Taş kınası derler. Kaya yosunu diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Kaya yosunu: Taş kınasıdır. Eğer yakı etseler sıcak şişlere vursalar ve kan çıkan yerlere vursalar ve temriyeye vursalar begayet fayda eder. Eğer bal ile karıştırıp gargara etseler sarılığa fayda ede. Ve dil şişini sakin eyleye. Dimağa yapıştırsalar dahi iyi ola.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Kaya yosunu: Taş konağı demektir. Murat, yeşil yerlerde duran taşlar üzerinde bitip yapışan yeşil nesnelerdir ki su üzerlerinde olan yosuna benzer. Mısır'da ona Kureyş kınası yani Kureyş halkı kınası demektir. Kaya yosunu, bitki demeye yarar nesnedir. Yıkayıcı/temizleyici(cilalayıcı) kuvveti vardır ve ziyade soğuktur. Temriyelerden her ne makule olursa olsun yakı etseler fayda eyleye, tecrübe edilmiştir. Eğer kan akan yere yakı etseler kanı dindire, sıcaklığı ve yangını sakin eder. Eğer bal ile karıştırıp ağız içinde damağa muhkem ve ziyade sürseler sarılığa fayda eyleye ve sıcaktan olan dil şişlerine fayda edip sakin eyleye.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Türkçe lisanında ciğer otu derler diye işaret olunmuştur, Mısır ehli Kureyş kınası derler. Yaşlık yerlerde ve çiy düşen mahallerde kayalar üzerinde tuhluba benzer bir cisimdir ki bitkililik vasfı galiptir, onda yıkayıcı/temizleyici(cilalayıcı) kuvvet vardır ve soğukluğu şiddetlidir.
Mahiyeti Hakkında: Galenos dedi ki kaya yosunu(hazâzü's-sahr) bir devadır ki taş üzerinde meydana gelir, tuhluba benzer ve iki vecihle kurutulur; taştan yıkama/temizleme(cila) ve kurutma kazanır ve sudan soğukluk kazanır ve soğukluk şiddetli oldukta donması ve kuruması icap eder, pes taştan ve sudan kaya yosununda kurutma kuvveti hasıl olur. Bu deva kurutucu ve soğutucudur. Dioskorides der ki bu deva kanı keser. Kanun sahibi der ki bunun kanı kestiğine ben kail olmadım. Ve kaya yosunu resmi Kanun nüshalarından ancak basım ile olan nüshalarda yazılıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Taş beyaz lekesi(Behakü'l-hacer): Taş yosunu ve taş kınası derler. Kaya yosunu
Kaya yosunu: Taş kınası, temriyesi ve taş çiçeği derler. Mısır'da Kureyş kınası derler. Farsçada gül-i seng derler. Rum ve Frenk lisanı üzere yumlunariye demekle maruftur. Kurbağa yosunu gibi olana Arapçada tuhlub derler. Su yüzünde peyda olduğu gibi bu dahi taş üstünde peyda olur. Bazıları buna gökten yağar derler, bazıları nemden ve çiyden hasıl olur derler. Hazâzü's-sahra demek taş temriyesi demektir. Zira hazaz temriyeye derler ki Arapçada kuba dahi derler. Velhasıl tabiatı soğuk ve kurudur. Temriyeye ve sıcak şişlere vursalar giderir. Ve eğer kan akan yerlere yakı eyleseler tutar. Ve dil şişine ve sarılığa dahi fayda eder. Sarılığa bal ile karıştırıp gargara dahi etseler dil şişlerine dahi geri bu faydayı eder. Eğer beyne yani tepesine yapıştırsalar gene fayda eder.
Kureyş kınası: Taş kınası derler. Kaya yosunu diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Kaya yosunu: Taş kınasıdır. Eğer yakı etseler sıcak şişlere vursalar ve kan çıkan yerlere vursalar ve temriyeye vursalar begayet fayda eder. Eğer bal ile karıştırıp gargara etseler sarılığa fayda ede. Ve dil şişini sakin eyleye. Dimağa yapıştırsalar dahi iyi ola.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Kaya yosunu: Taş konağı demektir. Murat, yeşil yerlerde duran taşlar üzerinde bitip yapışan yeşil nesnelerdir ki su üzerlerinde olan yosuna benzer. Mısır'da ona Kureyş kınası yani Kureyş halkı kınası demektir. Kaya yosunu, bitki demeye yarar nesnedir. Yıkayıcı/temizleyici(cilalayıcı) kuvveti vardır ve ziyade soğuktur. Temriyelerden her ne makule olursa olsun yakı etseler fayda eyleye, tecrübe edilmiştir. Eğer kan akan yere yakı etseler kanı dindire, sıcaklığı ve yangını sakin eder. Eğer bal ile karıştırıp ağız içinde damağa muhkem ve ziyade sürseler sarılığa fayda eyleye ve sıcaktan olan dil şişlerine fayda edip sakin eyleye.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Taşlarda Olan Liken ve Yosunlar (Hazâzü's-sahr / Asyûs)
Türkî lisânında ciger otı derler deyu işâret olınmışdur, ehl-i Mısır hınnâ'-i Kureyş derler. Yaşlık yerlerde ve çig düşen mahallerde suhûr üzerinde tuhluba müşâbih bir cismdür ki nebâtiyyeti gâlibdür, oñda kuvve-i câliye vardur ve bürûdeti şedîddür.
El-Mâhiyyetü: Câlînûs dedi ki hazâzü's-sahr bir devâdur ki hacer üzerinde tekevvün eder, tuhluba beñzer ve iki vechle tecfîf olur; hacerden cilâ ve tecfîf iktisâb eder ve sudan bürûdet iktisâb eder ve bürûdet şedîde oldukda cümûdı ve cefâfı îcâb eder, pes hacerden ve sudan hazâzü's-sahrda tecfîf kuvvesi hâsıl olur.
Bu devâ müceffif ve müberriddür. Diskûrîdûs der ki bu devâ demi kat' eder. Sâhib-i Kânûn der ki bunuñ kat'-ı dem eyledigine ben kâ'il olmadım. Ve hazâzü'ş-sahr resmi Kânûn nüshalarından ancak tab' ile olan nüshalarda mestûrdur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Türkî lisânında ciger otı derler deyu işâret olınmışdur, ehl-i Mısır hınnâ'-i Kureyş derler. Yaşlık yerlerde ve çig düşen mahallerde suhûr üzerinde tuhluba müşâbih bir cismdür ki nebâtiyyeti gâlibdür, oñda kuvve-i câliye vardur ve bürûdeti şedîddür.
El-Mâhiyyetü: Câlînûs dedi ki hazâzü's-sahr bir devâdur ki hacer üzerinde tekevvün eder, tuhluba beñzer ve iki vechle tecfîf olur; hacerden cilâ ve tecfîf iktisâb eder ve sudan bürûdet iktisâb eder ve bürûdet şedîde oldukda cümûdı ve cefâfı îcâb eder, pes hacerden ve sudan hazâzü's-sahrda tecfîf kuvvesi hâsıl olur.
Bu devâ müceffif ve müberriddür. Diskûrîdûs der ki bu devâ demi kat' eder. Sâhib-i Kânûn der ki bunuñ kat'-ı dem eyledigine ben kâ'il olmadım. Ve hazâzü'ş-sahr resmi Kânûn nüshalarından ancak tab' ile olan nüshalarda mestûrdur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.