Hayvanların Havassı
Gergedan ve Gergedan Boynuzu
Serbest metin
Gergedan Boynuzu
Gergedan boynuzu: Gergedan boynuzudur. Muhammed Temimi kavli üzere bu hayvanı bazıları deniz hayvanı ve bazıları kara hayvanıdır derler. Vakıada gergedan iki türlü olur. Hint hayvanıdır. Eğer bıçak sapı edip padişah o bıçağı elde tutsa ve eğer bir taamda zehir olsa zehir kar kılmaya. Ve gergedan boynuzunu zehirler için ıslatıp suyunu içseler faydalıdır. Tabiata gayet fayda verir. Ve sıcak hastalıklara mesela taun ve çiçek ve humma envaları ve terleme esnafları hastalıklarında ekseriyetle bundan su içirseler tabiatı soğuta ve harareti sakin ede.
Kerg: Gergedan dedikleri yalınız boynuzlu hayvandır. Farsçada dahi gergedan derler, Yunanlılar rima derler, Arapçada hımar-ı hindi derler, havs dahi derler. Bir boynuz olur. Filin düşmanıdır, boynuzuna fili geçirir derler. Boynuzunun faydası gergedan boynuzu diye zikrolundu. Eğer gergedan ve eğer fil yağıyla bir kimesne yağlansa Mala Yesi kavli üzere muhabbetli ola. Eğer ödünü tütsü eyleseler yelleri dağıtır ve sihri batıl eder.
Gergedan: Gergedan derler. Fil cüsseli ve öküz hilkatli bir hayvandır. Bunun menfaati ekseriyetle boynuzundadır. Boynuzunun aşağı dibi ve yukarı ucu birdir, lakin ortası çataldır. Bunun boynuzunun hassasiyeti kaf babında gergedan boynuzu diye zikrolunmuştur. Buna kerg dahi derler. Henüz kerg diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Gergeden: Hint eşeğidir. O, bir hayvandır ki ondan gayrı bir hayvan boynuz ile toynak mabeyninde cem eylememiştir. Ve bir boynuzu dahi olur beyaz. Bir zira kadarı uzanır. Onun tıpta bir faydası yoktur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Gergeden: Hint vilayeti çöllerinde olur bir hayvandır. Orta aslan kadar büyük olur ama bunun rengi siyaha mail bozdur. Başı ortasında dibi kalın ve ucu iğne gibi sivri bir dane boynuzu olur. Boynuzu bir buçuk arşın denli uzanır. Fil bu hayvandan korkar, yanından geçip gitmeye cüret edemez. Yakın olunca fili boynuzu ile katleder. Bazıları derler boynuzu içi boncuk ile doludur ama bu kelam sahih değildir. Bu hayvanın tıp ilminde faydası yoktur. Bu kadar var ki demişler eğer boynuzu ile tütsüleseler yırtıcı ve zehirli canavarlar kaçalar ve eğer iç yağıyla yağlansalar heybetlilik vere.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Gergedan boynuzu: Gergedan boynuzudur. Muhammed Temimi kavli üzere bu hayvanı bazıları deniz hayvanı ve bazıları kara hayvanıdır derler. Vakıada gergedan iki türlü olur. Hint hayvanıdır. Eğer bıçak sapı edip padişah o bıçağı elde tutsa ve eğer bir taamda zehir olsa zehir kar kılmaya. Ve gergedan boynuzunu zehirler için ıslatıp suyunu içseler faydalıdır. Tabiata gayet fayda verir. Ve sıcak hastalıklara mesela taun ve çiçek ve humma envaları ve terleme esnafları hastalıklarında ekseriyetle bundan su içirseler tabiatı soğuta ve harareti sakin ede.
Kerg: Gergedan dedikleri yalınız boynuzlu hayvandır. Farsçada dahi gergedan derler, Yunanlılar rima derler, Arapçada hımar-ı hindi derler, havs dahi derler. Bir boynuz olur. Filin düşmanıdır, boynuzuna fili geçirir derler. Boynuzunun faydası gergedan boynuzu diye zikrolundu. Eğer gergedan ve eğer fil yağıyla bir kimesne yağlansa Mala Yesi kavli üzere muhabbetli ola. Eğer ödünü tütsü eyleseler yelleri dağıtır ve sihri batıl eder.
Gergedan: Gergedan derler. Fil cüsseli ve öküz hilkatli bir hayvandır. Bunun menfaati ekseriyetle boynuzundadır. Boynuzunun aşağı dibi ve yukarı ucu birdir, lakin ortası çataldır. Bunun boynuzunun hassasiyeti kaf babında gergedan boynuzu diye zikrolunmuştur. Buna kerg dahi derler. Henüz kerg diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Gergeden: Hint eşeğidir. O, bir hayvandır ki ondan gayrı bir hayvan boynuz ile toynak mabeyninde cem eylememiştir. Ve bir boynuzu dahi olur beyaz. Bir zira kadarı uzanır. Onun tıpta bir faydası yoktur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Gergeden: Hint vilayeti çöllerinde olur bir hayvandır. Orta aslan kadar büyük olur ama bunun rengi siyaha mail bozdur. Başı ortasında dibi kalın ve ucu iğne gibi sivri bir dane boynuzu olur. Boynuzu bir buçuk arşın denli uzanır. Fil bu hayvandan korkar, yanından geçip gitmeye cüret edemez. Yakın olunca fili boynuzu ile katleder. Bazıları derler boynuzu içi boncuk ile doludur ama bu kelam sahih değildir. Bu hayvanın tıp ilminde faydası yoktur. Bu kadar var ki demişler eğer boynuzu ile tütsüleseler yırtıcı ve zehirli canavarlar kaçalar ve eğer iç yağıyla yağlansalar heybetlilik vere.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Gergedan Boynuzu
Karn-ı gergeden: Gergedân boynuzıdur. Muhammed Temîmî kavli üzere bu hayvânı baʿzılar bahrî ve baʿzılar berrî hayvândur derler. Vâkıʿda gergedân iki gûne olur. Hindî hayvândur. Eger bıçak sapı edüp mülûk ol bıçagı elde tutsa ve eger bir taʿâmda zehr olsa zehr kâr kılmaya. Ve gergedân boynuzını zehirler içün ısladup suyın içseler nâfiʿdür. Tabîʿata gâyet nefʿ verür. Ve issi hastalıklara meselâ tâʿûn ve çiçek ve hummâ envâʿı ve derleme esnâfı hastalıklarında ekser bundan su içerseler tabʿı tebrîd ede ve harâreti sâkin ede.
Kerg: Gergeden dedükleri yalınuz boynuzlu hayvândur. Fârisîde dahı gergeden derler, Yûnânîler rîmâ derler, ʿArabda hımâr-ı hindî derler, havs dahı derler. Bir boynuz olur. Fîlün ʿadûsıdur, boynuzına fîli geçürür derler. Boynuzınun nefʿin karnü’l-gergeden deyü zikr olındı. Eger gergeden ve eger fîl yagıyla bir kimesne yaglansa Mâlâ Yesiʿ kavli üzere muhabbetlü ola. Eger ödini buhûr eyleseler yelleri tagıdur ve sihri bâtıl eder.
Gergedân: Gergedân derler. Fîl cüsselü ve öküz hilkatlü bir hayvândur. Bunun menfaʿati ekser boynuzındadur. Boynuzınun aşaga dibi ve yukarı ucı birdür, lâkin ortası çataldur. Bunun boynuzınun hâssiyyeti kaf bâbında karn-ı gergeden deyü zikr olınmışdur. Buna kerg dahı derler. Henüz kerg deyü zikr olınmışdur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Karn-ı gergeden: Gergedân boynuzıdur. Muhammed Temîmî kavli üzere bu hayvânı baʿzılar bahrî ve baʿzılar berrî hayvândur derler. Vâkıʿda gergedân iki gûne olur. Hindî hayvândur. Eger bıçak sapı edüp mülûk ol bıçagı elde tutsa ve eger bir taʿâmda zehr olsa zehr kâr kılmaya. Ve gergedân boynuzını zehirler içün ısladup suyın içseler nâfiʿdür. Tabîʿata gâyet nefʿ verür. Ve issi hastalıklara meselâ tâʿûn ve çiçek ve hummâ envâʿı ve derleme esnâfı hastalıklarında ekser bundan su içerseler tabʿı tebrîd ede ve harâreti sâkin ede.
Kerg: Gergeden dedükleri yalınuz boynuzlu hayvândur. Fârisîde dahı gergeden derler, Yûnânîler rîmâ derler, ʿArabda hımâr-ı hindî derler, havs dahı derler. Bir boynuz olur. Fîlün ʿadûsıdur, boynuzına fîli geçürür derler. Boynuzınun nefʿin karnü’l-gergeden deyü zikr olındı. Eger gergeden ve eger fîl yagıyla bir kimesne yaglansa Mâlâ Yesiʿ kavli üzere muhabbetlü ola. Eger ödini buhûr eyleseler yelleri tagıdur ve sihri bâtıl eder.
Gergedân: Gergedân derler. Fîl cüsselü ve öküz hilkatlü bir hayvândur. Bunun menfaʿati ekser boynuzındadur. Boynuzınun aşaga dibi ve yukarı ucı birdür, lâkin ortası çataldur. Bunun boynuzınun hâssiyyeti kaf bâbında karn-ı gergeden deyü zikr olınmışdur. Buna kerg dahı derler. Henüz kerg deyü zikr olınmışdur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.